W zadaniach recepturowych "dawka jednorazowa" oznacza ilość substancji czynnej, którą pacjent przyjmuje w jednej porcji leku (tu: w jednej łyżce). Informacja, że masa łyżki wynosi 18 g, mówi wprost, jaką część całego sporządzonego leku stanowi pojedyncza dawka.
Tok rozumowania jest zawsze taki sam:
- Najpierw odczytuje się z recepty, ile fosforanu kodeiny znajduje się w całej ilości sporządzonego leku.
- Następnie ustala się, jaka jest masa całego leku (wynikająca z recepty/ilości sporządzonej).
- Wykonuje się przeliczenie proporcjonalne: skoro w całej masie jest określona ilość substancji, to ile mg przypada na 18 g (jedną łyżkę).
- Na końcu sprawdza się jednostki: masa porcji jest w gramach, a dawkę podaje się w miligramach.
Poprawna jest odpowiedź "30 mg", bo odpowiada wynikowi przeliczenia ilości fosforanu kodeiny na porcję 18 g. Pozostałe propozycje są typowymi rezultatami błędów rachunkowych: 23 mg może wynikać z użycia złej masy porcji lub pomylenia udziału porcji w całości; 43 mg często pojawia się po błędnym przyjęciu proporcji (np. odwróceniu dzielenia); 50 mg bywa efektem nieuwzględnienia, że łyżka ma masę 18 g, albo uproszczenia "na oko" bez kontroli jednostek i proporcji.
W praktyce aptecznej taki rachunek jest elementem kontroli bezpieczeństwa – szczególnie istotnym przy substancjach działających ośrodkowo, gdzie zbyt duża dawka w jednej porcji może zwiększać ryzyko działań niepożądanych.
