KWALIFIKACJA ELM3 - CZERWIEC 2009

PYTANIE NR 43.
Oblicz (korzystając z podanego wzoru) powierzchnię czynną tłoka siłownika, który wytwarza siłę czynną 1600 N przy ciśnieniu 1 MPa i współczynniku sprawności 0,8.
Ilustracja przedstawia wzór matematyczny używany do obliczania siły czynnej tłoka siłownika.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Powierzchnia czynna tłoka wynika z zależności F = p · A · η. Dla F=1600 N, p=1 MPa=1 N/mm2 oraz η=0,8: A = 1600/(1·0,8)=2000 mm2. Kluczowe jest przeliczenie MPa na N/mm2 i uwzględnienie sprawności. Odpowiedzi 1500, 1000 i 3000 mm2 wynikają zwykle z pominięcia η lub błędnej konwersji jednostek.

Pełne wyjaśnienie:

W siłowniku (hydraulicznym lub pneumatycznym) siła użyteczna na tłoku zależy od ciśnienia czynnika roboczego oraz od powierzchni czynnej tłoka. W praktyce część energii jest tracona na tarcie i opory, dlatego w zadaniach często pojawia się współczynnik sprawności η.

Stosuje się zależność: F = p · A · η, gdzie:
F – siła czynna (użyteczna),
p – ciśnienie robocze,
A – powierzchnia czynna tłoka,
η – sprawność (liczba mniejsza od 1).

Najpierw przekształcamy wzór do postaci na pole:
A = F / (p · η).

Następnie dbamy o spójność jednostek. W zadaniu podano p = 1 MPa. W układzie N i mm2 wygodna jest zależność: 1 MPa = 1 N/mm2. Dzięki temu wynik pola otrzymamy w mm2 bez dodatkowego przeliczania na m2.

Podstawienie danych:
A = 1600 / (1 · 0,8) = 1600 / 0,8 = 2000 mm2.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • Wyniki typu 1500 mm2 lub 1000 mm2 często pochodzą z błędnego przekształcenia wzoru albo niekonsekwentnego liczenia ze sprawnością.
  • Wynik 3000 mm2 może wynikać z pomylenia działań na η (np. pomnożenia przez 0,8 zamiast podzielenia przez 0,8) lub z przypadkowego dobrania wartości bez kontroli jednostek.

Wskazówka egzaminacyjna: po obliczeniu sprawdź sens wyniku. Dla 1 MPa (czyli 1 N/mm2) pole w mm2 powinno być zbliżone do wartości siły w niutonach (po korekcie o η). To szybki test wychwycenia pomyłek.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najczęściej używa się zależności F = p · A · η. Po przekształceniu: A = F/(p·η). Trzeba też dopilnować jednostek, np. gdy liczysz w mm2, to wygodnie przyjąć p w N/mm2 (1 MPa = 1 N/mm2).
Sprawność η uwzględnia straty (tarcie uszczelnień, opory ruchu, spadki ciśnienia). Siła użyteczna jest mniejsza od idealnej, więc w praktyce F jest równe p · A pomnożonemu przez η, a nie samemu p · A.
To skrótowy przelicznik jednostek: 1 Pa = 1 N/m2, a 1 MPa = 10^6 Pa. Ponieważ 1 m2 = 10^6 mm2, to 10^6 N/m2 odpowiada 1 N/mm2. Dzięki temu można liczyć pole bez przechodzenia na metry.
Wiele zadań jest najprostszych w układzie: F w N, p w MPa i A w mm2, bo wtedy 1 MPa = 1 N/mm2. Gdy p jest w barach lub Pa, warto wcześniej zrobić krótki przelicznik, aby uniknąć błędu rzędu wielkości.
Jednostka wyniku zależy od tego, jakie jednostki podstawisz. Jeśli przyjmiesz p w N/mm2, to z A = F/p automatycznie dostaniesz mm2. To jest poprawne, o ile zachowujesz spójność jednostek w całym rachunku.
Zrób szybki test jednostkowy i "oszacowanie": przy p = 1 MPa (1 N/mm2) siła idealna to około liczba mm2 równa liczbie N. Jeśli jest sprawność 0,8, to pole powinno być większe od 1600 mm2, czyli np. 2000 mm2 jest logiczne.
Najczęstsze to: pomylenie MPa z Pa bez przeliczenia, liczenie pola w m2 i podanie wyniku w mm2 bez zamiany oraz nieuwzględnienie sprawności η. Często pomaga zapisanie przy każdym kroku jednostek (N, MPa, mm2) i kontrola, co ma wyjść na końcu.
W modelu zadaniowym zwykle F = p · A · η, czyli sprawność mnoży siłę idealną. Gdy szukasz pola A dla zadanej siły F, to po przekształceniu dzielisz przez η: A = F/(p·η). To częste miejsce pomyłki.
Podczas doboru napędu do chwytaka, prasy, pozycjonera czy innych układów liniowych. Obliczenia są potrzebne przy projektowaniu, uruchamianiu i diagnostyce: gdy układ "nie dociąga" siły, sprawdza się ciśnienie, średnicę tłoka i straty (η).
Opanuj 3 kroki: (1) zapis wzoru i przekształcenie na szukaną wielkość, (2) spójne jednostki (MPa, N/mm2, mm2), (3) kontrola sensu wyniku oszacowaniem. Przećwicz też zadania z barami i z różnymi η.
info

Około 68% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Powierzchnia czynna tłoka wynika z zależności F = p · A · η."

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z hydrauliki siłowej/pneumatyki (dział: siłowniki i obliczenia siły)
  • Tablice i przeliczniki jednostek (MPa, bar, Pa; mm2, cm2, m2)
  • Zestawy zadań egzaminacyjnych z obliczeń w układach napędów mechatronicznych

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego