KWALIFIKACJA MTL1 + MTL2 - CZERWIEC 2020

PYTANIE NR 20.
Odlewniczy stop łożyskowy o składzie: Sn, Sb, Cu i Pb jest nazywany
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Babbit (tzw. metal biały) to stop łożyskowy, w którym typowo występują cyna (Sn) lub ołów (Pb) oraz dodatki antymonu (Sb) i miedzi (Cu) poprawiające własności tribologiczne. Brąz i mosiądz są stopami na bazie miedzi, a znal jest stopem na bazie cynku, więc nie pasują do podanego składu.

Pełne wyjaśnienie:

Stop o składnikach Sn, Sb, Cu i Pb jest w praktyce materiałoznawstwa zaliczany do babbitów, czyli stopów łożyskowych nazywanych też metalami białymi. Ich celem jest zapewnienie dobrych własności ślizgowych (małe tarcie, odporność na zatarcie) oraz zdolności do "dopasowania się" do współpracującego czopa w warunkach pracy łożyska.

W babbitach spotyka się zwykle bazę cynową lub ołowiową, a dodatki antymonu i miedzi pełnią rolę składników umacniających strukturę i poprawiających odporność na zużycie. Dlatego zestaw pierwiastków Sn–Sb–Cu–Pb jest charakterystyczny dla tej grupy stopów.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują?

  • "brązem" – brązy to stopy na bazie miedzi, najczęściej z cyną (Cu–Sn) i ewentualnie innymi dodatkami. W podanym składzie brakuje informacji o dominującej bazie miedzi; obecność Pb i Sb w kontekście stopu łożyskowego bardziej kieruje do babbitu niż do typowego brązu konstrukcyjnego.
  • "znalem" – znal jest stopem na bazie cynku (Zn) i aluminium (Al) (często z dodatkami Cu i Mg). W składzie z treści nie ma ani Zn, ani Al, więc ta odpowiedź jest niezgodna ze składem.
  • "mosiądzem" – mosiądze to stopy miedzi z cynkiem (Cu–Zn). Brak cynku w podanym składzie wyklucza mosiądz.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w pytaniu o stop łożyskowy pojawiają się jednocześnie Sn/Pb oraz Sb i Cu, to najczęściej chodzi o babbit (metal biały). Dla brązów i mosiądzów kluczowe jest natomiast rozpoznanie bazy miedziowej oraz obecności odpowiednio Sn (brąz) lub Zn (mosiądz).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Babbit (metal biały) to stop łożyskowy używany głównie na warstwy ślizgowe panewek i łożysk ślizgowych. Ma zapewniać dobre własności tribologiczne: małe tarcie, odporność na zatarcie i zdolność dopasowania do współpracującej powierzchni podczas pracy węzła tarcia.
W babbitach spotyka się zwykle bazę cynową (Sn) lub ołowiową (Pb) oraz dodatki antymonu (Sb) i miedzi (Cu). Taki zestaw poprawia nośność i odporność na zużycie przy zachowaniu "miękkiej" charakterystyki pracy powierzchni ślizgowej.
Mosiądz to stop miedzi z cynkiem (Cu–Zn), więc rozpoznawczy jest w nim cynk. W składzie Sn–Sb–Cu–Pb cynku nie ma, za to występują typowe dla stopów łożyskowych dodatki Sb i Cu oraz baza Sn/Pb, co kieruje do babbitu (metalu białego).
Brązy (najczęściej Cu–Sn) są zwykle stopami konstrukcyjnymi na elementy pracujące mechanicznie, także na łożyska, ale o innej bazie materiałowej. Babbit jest stopem typowo łożyskowym (metal biały), często stosowanym jako warstwa ślizgowa, gdzie liczy się odporność na zatarcie i dobre "dotarcie" do czopa.
Znal to stop na bazie cynku (Zn) i aluminium (Al), czasem z dodatkami miedzi. Jeśli w składzie nie ma Zn ani Al, to nie jest znal. W zadaniu podano Sn, Sb, Cu i Pb, więc ta odpowiedź jest sprzeczna ze składem chemicznym stopu.
Najprostsza reguła: mosiądz to Cu + Zn. Jeżeli wśród głównych składników widzisz cynk (Zn) razem z miedzią (Cu), myśl o mosiądzu. Brak Zn zwykle wyklucza mosiądz, nawet jeśli pojawiają się śladowe dodatki innych pierwiastków.
Reguła bazowa: brąz to stop na bazie miedzi, najczęściej Cu + Sn (choć bywają inne odmiany). Jeśli w składzie dominują miedź i cyna, a nie ma cynku jako kluczowego składnika, najczęściej chodzi o brąz, a nie o mosiądz.
Nie zawsze. W praktyce spotyka się babbity cynowe oraz babbity ołowiowe, a dobór zależy od wymagań pracy łożyska. W zadaniach egzaminacyjnych obecność Pb obok Sn, Sb i Cu często wskazuje na odmianę babbitu z komponentem ołowiowym lub mieszaną charakterystyką stopu łożyskowego.
Dodatki antymonu (Sb) i miedzi (Cu) wpływają na strukturę i umocnienie stopu łożyskowego, poprawiając odporność na zużycie i nośność warstwy ślizgowej. Dzięki temu stop może pracować stabilniej w warunkach tarcia, jednocześnie zachowując korzystne własności "awaryjne".
Najczęściej myli się stopy miedziowe (brąz/ mosiądz) przez skupienie na samym Cu, a nie na obecności Zn lub Sn. Druga pułapka to ignorowanie "sygnału" z treści: gdy pada hasło stop łożyskowy i pojawiają się Sn/Pb oraz Sb, zwykle chodzi o babbit.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 58% zdających egzamin. średnie

Eksperci podkreślają: "Babbit (tzw. metal biały) to stop łożyskowy, w którym typowo występują cyna (Sn) lub ołów (Pb) oraz dodatki antymonu (Sb) i miedzi (Cu) poprawiające własności tribologiczne."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Babbit" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Babbit (dostęp: 2026-03-02)
  • Wikipedia (EN): "Babbitt (alloy)" – https://en.wikipedia.org/wiki/Babbitt_(alloy) (dostęp: 2026-03-02)
  • Encyclopaedia Britannica: "Babbitt metal" – https://www.britannica.com/technology/Babbitt-metal (dostęp: 2026-03-02)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z materiałoznawstwa metali nieżelaznych (dział: stopy łożyskowe, metale białe)
  • Karty materiałowe/atesty stopów łożyskowych stosowanych w zakładach odlewniczych
  • Encyklopedie i leksykony odlewnicze (hasła: babbit, metal biały, stopy łożyskowe)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego