KWALIFIKACJA ELE2 - WRZESIEŃ 2014

PYTANIE NR 34.
Oględziny silnika komutatorowego prądu stałego, przeprowadzane w czasie postoju silnika, pozwalają na ocenę
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Oględziny w czasie postoju pozwalają ocenić elementy dostępne wzrokowo i mechanicznie, np. zużycie i osadzenie szczotek oraz stan szczotkotrzymaczy.
Zwarcia międzyzwojowe uzwojeń wymagają badań elektrycznych, a poziom drgań ocenia się podczas pracy (pomiary dynamiczne), nie na postoju.

Pełne wyjaśnienie:

Oględziny silnika komutatorowego prądu stałego wykonywane podczas postoju to diagnostyka przede wszystkim wzrokowa i mechaniczna. Ich celem jest wykrycie tego, co można zobaczyć lub sprawdzić bez zasilania i bez ruchu: zabrudzeń, uszkodzeń mechanicznych, śladów przegrzania, nieprawidłowego docisku, poluzowań oraz zużycia elementów współpracujących z komutatorem.

Dlaczego poprawna jest odpowiedź: "stanu szczotkotrzymaczy"?
Szczotkotrzymacze są elementem dostępnym w oględzinach: można ocenić ich zużycie, pęknięcia, luz, ustawienie, mocowanie, prowadzenie szczotki, stan sprężyn dociskowych oraz ewentualne ślady iskrzenia i przegrzania w okolicy komutatora. To typowy zakres czynności przeglądowych przy postoju maszyny.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • Zwarcie międzyzwojowe uzwójenia twornika – jest usterką elektryczną wewnątrz uzwojenia. Oględziny zewnętrzne zwykle nie dają pewnego potwierdzenia. Do weryfikacji stosuje się pomiary i próby diagnostyczne (np. metody porównawcze, pomiary rezystancji/indukcyjności, testy specjalistyczne).
  • Zwarcie międzyzwojowe uzwojenia wzbudzającego – analogicznie: dotyczy uzwojenia, a więc wymaga badań elektrycznych. Sam postój i oględziny nie pozwalają wiarygodnie stwierdzić zwarcia między zwojami.
  • Poziom drgań – drgania są zjawiskiem dynamicznym. Ich ocena wymaga pracy maszyny (ruchu wirnika) i zwykle pomiarów (np. czujniki, wibrometr). Podczas postoju można co najwyżej zauważyć luzy czy uszkodzenia, ale nie "poziom drgań" jako parametr eksploatacyjny.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w treści pojawia się "oględziny" i "postój", szukaj odpowiedzi związanej z elementami widocznymi/obsługowymi (szczotki, komutator, zaciski, izolacja zewnętrzna), a nie z usterkami wymagającymi pomiarów lub pracy urządzenia.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Szczotkotrzymacze to elementy, które prowadzą i utrzymują szczotki oraz zapewniają ich prawidłowy docisk do komutatora. Podczas przeglądu ocenia się m.in. mocowanie, prowadzenie szczotki, stan sprężyn, ślady przegrzania i iskrzenia oraz zabrudzenia.
Najczęściej wykrywa się usterki mechaniczne i eksploatacyjne: zużyte szczotki, uszkodzone szczotkotrzymacze, zabrudzony lub nadpalony komutator, luźne połączenia, ślady przegrzania, pęknięcia izolacji zewnętrznej, nieszczelności i zanieczyszczenia pyłem.
Drgania są parametrem dynamicznym – pojawiają się, gdy wirnik obraca się i działają siły od niewyważenia, łożysk czy komutacji. W postoju można zauważyć luzy lub uszkodzenia, ale nie zmierzy się rzeczywistego poziomu drgań bez uruchomienia i pomiaru.
Zwarcie międzyzwojowe to zwarcie pomiędzy sąsiednimi zwojami tego samego uzwojenia. Skutkuje lokalnym przegrzewaniem, spadkiem momentu, wzrostem prądu i pogorszeniem pracy silnika. Zwykle nie jest pewne do wykrycia samymi oględzinami – potrzebne są testy elektryczne.
Stosuje się metody diagnostyczne oparte na pomiarach parametrów uzwojeń i porównaniu sekcji, np. pomiary rezystancji, próby specjalistyczne (zależnie od typu silnika i dostępu do wyprowadzeń), a także obserwację objawów w pracy. Dobór metody zależy od dokumentacji serwisowej.
Twornik jest częścią wirującą (na wirniku) i współpracuje z komutatorem; uzwojenie twornika jest komutowane przez szczotki. Uzwojenie wzbudzające zwykle znajduje się w stojanie i wytwarza pole magnetyczne. W praktyce rozróżnia się je po umiejscowieniu i sposobie podłączenia.
Pośrednio tak: w postoju można zobaczyć skutki iskrzenia, np. nadpalenia, przebarwienia, nierówności na komutatorze, osmalenia i pył węglowy. Samo iskrzenie jako zjawisko obserwuje się w pracy, ale oględziny pomagają ocenić, czy układ szczotkowy wymaga regulacji lub naprawy.
Częste przyczyny to nieprawidłowy docisk (sprężyny), złe prowadzenie w szczotkotrzymaczu, zabrudzony lub uszkodzony komutator, niewłaściwy dobór szczotki, przeciążenia oraz pył i wilgoć. Oględziny na postoju pozwalają wykryć część tych problemów.
Oględziny wystarczają przy kontroli elementów widocznych i typowo eksploatacyjnych (szczotki, szczotkotrzymacze, komutator, zaciski). Pomiary są potrzebne, gdy podejrzewa się uszkodzenia elektryczne uzwojeń, problemy izolacji lub gdy objawy pojawiają się dopiero w pracy (np. nadmierny prąd, nagrzewanie, drgania).
Ucz się rozdzielać metody: oględziny (co widać), pomiary elektryczne (co mierzymy bez ruchu), próby ruchowe (co oceniamy w pracy). W pytaniach zwracaj uwagę na słowa "postój"/"praca", bo one wskazują, jakie informacje są dostępne.
info

Około 64% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Źródła:

  • Wikipedia (PL) – "Silnik prądu stałego" https://pl.wikipedia.org/wiki/Silnik_pr%C4%85du_sta%C5%82ego (dostęp: 18.02.2026)
  • Wikipedia (PL) – "Komutator" https://pl.wikipedia.org/wiki/Komutator (dostęp: 18.02.2026)
  • Wikipedia (PL) – "Zwarcie" (sekcje o przyczynach i skutkach zwarć w obwodach elektrycznych) https://pl.wikipedia.org/wiki/Zwarcie (dostęp: 18.02.2026)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty szkolne z działu "Maszyny elektryczne – silniki prądu stałego i komutatorowe"
  • Instrukcje eksploatacji/konserwacji producentów silników komutatorowych (sekcje: przeglądy, szczotki, komutator)
  • Materiały dydaktyczne BHP i UR dotyczące diagnostyki maszyn wirujących (oględziny vs pomiary w ruchu)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego