KWALIFIKACJA ELM5 - CZERWIEC 2024

PYTANIE NR 27.
Określ stan wyjścia y układu w zależności od stanu wejścia sterującego s.
Ilustracja przedstawia schemat logiczny składający się z dwóch bramek logicznych: bramki OR oraz bramki AND.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Sygnał a i b trafia na bramkę NOR, więc na jej wyjściu jest NOT(a+b). Ten sygnał oraz sterowanie s wchodzą do bramki NAND: y=NOT(NOT(a+b)·s). Dla s=0 iloczyn wynosi 0, więc y=1 niezależnie od a,b. Dla s=1 mamy y=NOT(NOT(a+b))=a+b.

Pełne wyjaśnienie:

Układ jest połączeniem kaskadowym dwóch bramek: najpierw NOR z wejściami a i b, a następnie NAND, do której wchodzi wyjście NOR oraz sygnał sterujący s. Kluczem jest poprawne uwzględnienie negacji na wyjściu obu bramek.

Najpierw opiszmy pierwszy stopień. Bramka NOR realizuje negację alternatywy, więc na jej wyjściu otrzymujemy:

x = NOT(a+b)

Drugi stopień to bramka NAND, czyli negacja koniunkcji. Jej wyjście (czyli wyjście całego układu) wynosi:

y = NOT(x·s) = NOT(NOT(a+b)·s)

Następnie analizujemy dwa stany sterowania:

  • Gdy s=0, wtedy NOT(a+b)·0 = 0 (bo cokolwiek AND 0 daje 0). NAND neguje tę wartość, więc y = NOT(0) = 1. To oznacza, że sterowanie w stanie 0 wymusza stałą jedynkę na wyjściu, niezależnie od a i b.
  • Gdy s=1, wtedy NOT(a+b)·1 = NOT(a+b). Po zanegowaniu przez NAND dostajemy y = NOT(NOT(a+b)), czyli podwójną negację. Podwójna negacja usuwa się, więc y = a+b.

Dlatego poprawna odpowiedź musi zawierać warunek: dla s=0: y=1 oraz dla s=1: y=a+b.

Dlaczego pozostałe propozycje są błędne? Warianty z y=0 dla s=0 wynikają z pominięcia negacji w NAND (błędne myślenie "AND z zerem daje zero, więc na wyjściu też zero"). Z kolei warianty z a·b mylą alternatywę z koniunkcją i ignorują fakt, że pierwszy stopień to NOR, a nie OR. W praktyce to typowy błąd rozpoznania funkcji bramki po symbolu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Bramka NOR daje na wyjściu 1 tylko wtedy, gdy wszystkie jej wejścia mają 0. Jest to negacja alternatywy (OR), więc dla wejść a i b opisuje ją wzór: y = NOT(a+b). W zadaniach egzaminacyjnych najczęściej sprawdza się umiejętność rozpoznania jej symbolu i zapisania funkcji.
NAND to negacja koniunkcji (AND). Najpierw wykonywany jest iloczyn logiczny wejść, a potem wynik jest odwracany: y = NOT(a·b). Typowy błąd to traktowanie jej jak zwykłej AND i pomijanie negacji na wyjściu (oznaczonej kółkiem w symbolu).
Jeśli do bramki NAND na jedno wejście podasz 0, to iloczyn logiczny na wejściu wewnętrznej AND wyniesie 0 niezależnie od drugiego sygnału. NAND neguje ten wynik, więc na wyjściu pojawia się 1. To jest mechanizm "wymuszenia" stanu przez sygnał sterujący.
Najpierw zapisz wyjście pierwszej bramki: x = NOT(a+b) (NOR). Potem uwzględnij NAND: y = NOT(x·s). Dla s=1 dostajesz y = NOT(x) = NOT(NOT(a+b)), czyli podwójną negację. W efekcie y = a+b.
W algebrze Boole’a znak "+" zwykle oznacza alternatywę logiczną (OR), a znak "∙" (kropka) oznacza koniunkcję (AND). To nie jest dodawanie i mnożenie liczbowe. Na egzaminie warto od razu przetłumaczyć zapis na nazwy OR/AND, aby uniknąć pomyłki.
Najczęściej myli się rodzaj bramki (NOR z OR lub NAND z AND) oraz pomija negację na wyjściu, bo "kółko" w symbolu bywa niezauważone. Drugim częstym błędem jest nieuwzględnienie dwóch przypadków sterowania s (0 i 1) i podanie jednego wzoru bez analizy.
Możesz rozumować stanami: przy s=0 bramka NAND ma na jednym wejściu 0, więc jej wyjście musi być 1. Przy s=1 wyjście NAND jest negacją drugiego wejścia, czyli neguje sygnał z NOR. Ponieważ NOR już zawiera negację, dostajesz "odwrócenie odwrócenia", czyli a+b.
Jest podobne funkcjonalnie, bo sygnał s wybiera tryb pracy wyjścia: przy s=0 wymusza stałą wartość, a przy s=1 "przepuszcza" określoną funkcję wejść a i b. W multiplekserach też występuje selekcja sygnału sterującego, choć realizacja bramkami może być bardziej rozbudowana.
Negację na wyjściu oznacza małe kółko narysowane przy wyjściu bramki. Jeśli je widzisz, to wynik działania jest odwrócony (NOT). W tym zadaniu oba stopnie (NOR i NAND) mają negację, więc łatwo o pomyłkę, jeśli kółko zostanie przeoczone.
Najskuteczniej: (1) opanuj tabelę prawdy dla AND, OR, NOT oraz ich zanegowanych wersji NAND i NOR; (2) ćwicz zapisywanie funkcji z symbolu; (3) rozwiązuj zadania "dla s=0" i "dla s=1" osobno; (4) zawsze sprawdzaj, czy nie ma podwójnej negacji.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 45% zdających egzamin. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Sygnał a i b trafia na bramkę NOR, więc na jej wyjściu jest NOT(a+b)."

Źródła:

  • Wikipedia: NAND gate — https://en.wikipedia.org/wiki/NAND_gate (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia: NOR gate — https://en.wikipedia.org/wiki/NOR_gate (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia: De Morgan's laws — https://en.wikipedia.org/wiki/De_Morgan%27s_laws (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Notatki z algebry Boole’a i tabel prawdy bramek logicznych
  • Zadania z analizy układów kombinacyjnych (NOR/NAND w kaskadzie)
  • Symulator logiki cyfrowej do sprawdzania stanów wejść/wyjść (dowolny edukacyjny)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego