KWALIFIKACJA TLO3 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 4.
Określ wynik pomiaru wykonanego za pomocą kątomierza, którego wskazania przedstawiono na rysunku.
Ilustracja przedstawia kątomierz, który jest używany do pomiaru kątów.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wynik odczytu z kątomierza podaje się jako stopnie z podziałki głównej oraz minuty z noniusza.
Jeśli po ustawieniu 33° kreska "0" noniusza pokrywa się z kreską skali, część minutowa wynosi 0′. Dlatego poprawny zapis to 33° 00′.

Pełne wyjaśnienie:

Odczyt z kątomierza (zwłaszcza kątomierza z noniuszem) wykonuje się dwuetapowo: najpierw ustala się część stopniową na podziałce głównej, a następnie część minutową na noniuszu.

1) Stopnie
Na skali głównej odczytuje się liczbę pełnych stopni, do której doszła krawędź/indeks odczytowy. W tym zadaniu część stopniowa wynosi 33°.

2) Minuty kątowe (noniusz)
Następnie sprawdza się, która kreska noniusza dokładnie pokrywa się z kreską skali głównej. Numer tej kreski odpowiada liczbie minut (′). Jeżeli pokrywa się kreska oznaczona jako "0", oznacza to, że nie ma dodatkowych minut, czyli wynik to 00′.

Stąd odpowiedź "33° 00′" jest prawidłowa: stopnie to 33°, a część minutowa wynosi 0′ (brak przesunięcia na noniuszu).

Pozostałe odpowiedzi (z minutami 05′, 15′ i 55′) odpowiadałyby sytuacji, w której odpowiednio 5., 15. lub 55. kreska noniusza pokrywa się ze skalą główną. Jeśli na rysunku widać zbieżność "0", to takie wartości są wynikiem typowych błędów: odczytu z niewłaściwej kreski, pomylenia stron skali albo "dopasowania" minut na oko bez sprawdzenia zbieżności.

Wskazówka egzaminacyjna: po wybraniu stopni zawsze potwierdź minuty przez znalezienie jednej, idealnie pokrywającej się pary kresek. To redukuje pomyłki o 5–10′, które są najczęstsze w zadaniach z noniuszem.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Minuta kątowa (′) to jednostka podziału stopnia: 1° = 60′. W kątomierzach z noniuszem minuty odczytuje się z dodatkowej podziałki, która pozwala rozróżnić ułamkową część stopnia bez zapisu dziesiętnego.
Najpierw odczytaj pełne stopnie z podziałki głównej (wartość przy zerze noniusza/indeksie). Dopiero potem przejdź do noniusza i znajdź kreskę, która najlepiej pokrywa się ze skalą główną.
Sprawdź, która kreska noniusza pokrywa się idealnie z kreską podziałki głównej. Liczba przy tej kresce (albo jej numer) to liczba minut (′). Jeśli pokrywa się kreska "0", część minutowa wynosi 00′.
Bo kreski na noniuszu są gęste, a uczący się wybierają "prawie pasującą" kreskę (błąd nieuwagi). Pomaga metoda: przesuwaj wzrok po kolei i szukaj jednej kreski z pełną zbieżnością, nie "najbliższej".
W praktyce można, ale w zadaniach szkolnych i egzaminacyjnych zwykle wymaga się formatu stopnie i minuty. Jeśli potrzebujesz zamiany: 30′ = 0,5°, 15′ = 0,25°, a 5′ = 5/60°.
Najczęściej: odczyt ze złej strony skali (gdy są dwie), pominięcie etapu noniusza, wybór kreski "prawie pasującej", oraz błędne zaokrąglenie. Warto zawsze sprawdzić, czy zero noniusza jest przed czy za kreską stopnia.
Pomiary kątów są potrzebne m.in. przy kontrolach ustawień elementów mechanicznych, kąta dogięcia, ustawienia wsporników i dźwigni oraz w pracach dopasowawczych. Dokładność odczytu (np. w minutach) bywa istotna przy kontroli geometrii.
Gdy kreska "0" na noniuszu pokrywa się z kreską podziałki głównej. Wtedy nie ma przesunięcia minutowego i wynik zapisuje się jako "…° 00′". To częsty wariant w zadaniach sprawdzających zasadę odczytu.
Nie w sposób rzetelny. Takie zadanie sprawdza umiejętność interpretacji wskazań na konkretnej skali, więc rysunek (albo opis wskazania) jest elementem kluczowym. Bez niego można jedynie zgadywać między bliskimi wartościami.
Najlepiej ćwiczyć na wielu przykładach rysunków i zdjęć: odczytuj stopnie, potem zawsze wskazuj kreskę noniusza dającą idealną zbieżność. Sprawdzaj wynik, przeliczając 1–2 przypadki na stopnie dziesiętne, by kontrolować sens wartości.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 57% zdających egzamin. średnie

Eksperci podkreślają: "Wynik odczytu z kątomierza podaje się jako stopnie z podziałki głównej oraz minuty z noniusza.Jeśli po ustawieniu 33° kreska "0" noniusza pokrywa się z kreską skali, część minutowa wynosi 0′."

Źródła:

  • Wikipedia: "Skala noniuszowa (Vernier scale)", https://pl.wikipedia.org/wiki/Skala_noniuszowa (dostęp: 2026-02-28)
  • Wikipedia: "Kątomierz", https://pl.wikipedia.org/wiki/K%C4%85tomierz (dostęp: 2026-02-28)
  • Mitutoyo: "Vernier Bevel Protractor" (instrukcja/strona produktowa i opis zasady odczytu), https://www.mitutoyo.com/ (sekcja produktów: Bevel Protractors) (dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Podręcznik do metrologii warsztatowej (dział o przyrządach kątowych i noniuszu)
  • Instrukcje producentów kątomierzy uniwersalnych (bevel protractor) z przykładami odczytu
  • Zestawy zadań z odczytu przyrządów (suwmiarka, mikrometr, kątomierz) z rysunkami

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego