Kwalifikacje w Zawodzie - Testy zawodowe online | Egzaminy Zawodowe

KWALIFIKACJA MED9 - STYCZEŃ 2015



PYTANIE NR 4.
Określenie "substancja jest rozpuszczalna we wrzącej wodzie, trudno rozpuszczalna w wodzie i etanolu 96% v/v" oznacza, że aby wykonać 100g wodnego roztworu tej substancji, należy ją rozpuścić
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Określenie rozpuszczalności wskazuje, że substancja rozpuszcza się dobrze dopiero w warunkach wrzenia wody, a w wodzie w temp. pokojowej jest trudno rozpuszczalna.
Dlatego do sporządzenia 100,0 g roztworu wodnego należy rozpuścić ją we wrzącej wodzie, a po ochłodzeniu uzupełnić wodą do wymaganej masy.

Pełne wyjaśnienie:

W opisach jakościowych substancji (stosowanych w farmacji) często podaje się, w jakich rozpuszczalnikach i w jakich warunkach temperaturowych substancja rozpuszcza się łatwo lub z trudnością. Sformułowanie "rozpuszczalna we wrzącej wodzie, trudno rozpuszczalna w wodzie i etanolu 96% v/v" oznacza, że w temperaturze pokojowej woda nie jest dobrym środowiskiem do szybkiego i pełnego rozpuszczenia, natomiast podwyższenie temperatury (do wrzenia) istotnie poprawia proces rozpuszczania.

Jeżeli celem jest roztwór wodny o masie 100,0 g, właściwa praktyka polega na:

  • użyciu wrzącej wody do rozpuszczenia substancji (zwiększenie rozpuszczalności i szybkości rozpuszczania),
  • następnie ochłodzeniu (część wody mogła odparować podczas ogrzewania),
  • na końcu dopełnieniu wodą do masy 100,0 g, aby uzyskać prawidłowe stężenie w roztworze.

Odpowiedź "w 99,0 g wody o temperaturze pokojowej" jest nieprawidłowa, bo ignoruje informację "trudno rozpuszczalna w wodzie" i sugeruje, że rozpuszczenie w tych warunkach jest rutynowe. To typowy błąd: utożsamienie sporządzania roztworu wyłącznie z prostym odważeniem rozpuszczalnika, bez uwzględnienia warunków rozpuszczania.

Odpowiedź "w niewielkiej ilości etanolu 96% v/v i dopełnić do 100,0 g wodą" także jest nieprawidłowa, ponieważ opis mówi wprost o trudnej rozpuszczalności w etanolu 96%. Dodanie kosolwentu ma sens wtedy, gdy substancja wykazuje w nim dobrą rozpuszczalność; tutaj byłby to wybór technologicznie nieuzasadniony.

Odpowiedź "w mieszaninie wody i etanolu 96% v/v (1:1) w temperaturze pokojowej" również nie wynika z podanego opisu. Skoro substancja jest trudno rozpuszczalna zarówno w wodzie, jak i w etanolu, to mieszanie tych rozpuszczalników (bez ogrzewania) nie gwarantuje poprawy, a może wprowadzać ryzyko technologiczne (zmiana właściwości roztworu i niepotrzebne komplikacje).

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się wyraźne rozróżnienie "we wrzącej wodzie" vs "w wodzie", oznacza to, że temperatura jest kluczowym czynnikiem technologii sporządzenia. W pytaniach o przygotowanie roztworu najczęściej poprawna będzie odpowiedź obejmująca rozpuszczenie na gorąco i dopełnienie do masy po ostudzeniu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Co oznacza, że substancja jest rozpuszczalna we wrzącej wodzie?
Oznacza to, że substancja rozpuszcza się dobrze dopiero po silnym ogrzaniu wody (do wrzenia). W temperaturze pokojowej ten sam związek może rozpuszczać się bardzo wolno lub w małej ilości, więc w recepturze często stosuje się rozpuszczanie "na gorąco".
Dlaczego po rozpuszczeniu na gorąco trzeba dopełnić wodą do 100,0 g?
Podczas ogrzewania część wody może odparować, a masa rozpuszczalnika się zmienia. Dopełnienie po ostudzeniu pozwala uzyskać dokładną masę roztworu i właściwe stężenie. To standardowa praktyka, gdy rozpuszczanie wymaga podgrzewania.
Co znaczy "trudno rozpuszczalna w wodzie" w praktyce recepturowej?
W praktyce oznacza, że w wodzie w temperaturze pokojowej substancja rozpuszcza się słabo: wymaga długiego mieszania, rozdrobnienia, ogrzewania lub w ogóle może nie dać klarownego roztworu w typowym czasie pracy. Trzeba więc dobrać odpowiednią technikę.
Czy etanol 96% v/v zawsze poprawia rozpuszczalność substancji?
Nie. Etanol bywa kosolwentem, ale tylko dla substancji, które lepiej rozpuszczają się w alkoholu niż w wodzie. Jeśli opis mówi, że substancja jest trudno rozpuszczalna w etanolu 96% v/v, to dodanie etanolu zwykle nie pomoże i może komplikować recepturę.
Jakie są typowe błędy przy interpretacji opisu rozpuszczalności?
Najczęstsze to: pomijanie temperatury (wrząca woda vs woda), automatyczne wybieranie etanolu "bo często się go używa", oraz mylenie dopełniania do masy z rozpuszczaniem w z góry zadanej masie rozpuszczalnika (np. "w 99 g wody").
Jak sporządzić 100 g roztworu, gdy rozpuszczanie wymaga wrzącej wody?
Najpierw rozpuszcza się substancję w części wrzącej wody (niekoniecznie w całej planowanej ilości), następnie chłodzi roztwór do temperatury pokojowej i dopiero wtedy uzupełnia wodą do masy 100,0 g. Zapewnia to poprawne stężenie mimo parowania.
Dlaczego nie należy rozpuszczać takiej substancji w wodzie w temperaturze pokojowej?
Bo opis wskazuje, że w tych warunkach jest ona trudno rozpuszczalna. Próba rozpuszczania w temp. pokojowej może skutkować mętnym roztworem, osadem lub bardzo długim czasem pracy. Ogrzewanie zwiększa rozpuszczalność i przyspiesza proces.
Czy mieszanina wody i etanolu (1:1) zawsze działa jak lepszy rozpuszczalnik?
Nie zawsze. Jeżeli substancja jest trudno rozpuszczalna zarówno w wodzie, jak i w etanolu, to mieszanka może nie przynieść poprawy. Dodatkowo zmiana rozpuszczalnika wpływa na właściwości roztworu i może być niepożądana, gdy wymagany jest roztwór wodny.
Jak rozróżnić "rozpuścić i dopełnić" od "rozpuścić w określonej masie wody"?
"Rozpuścić i dopełnić do 100,0 g" oznacza, że końcowa masa roztworu ma wynosić 100,0 g (uwzględniając parowanie i straty). "Rozpuścić w 99,0 g wody" narzuca stałą masę rozpuszczalnika na starcie i nie koryguje zmian po ogrzewaniu.
Jak przygotować się do pytań o rozpuszczalność na egzaminie technika farmaceutycznego?
Warto ćwiczyć mapowanie opisów (np. "rozpuszczalna we wrzącej wodzie", "trudno rozpuszczalna w etanolu") na decyzje technologiczne: ogrzewanie, dobór rozpuszczalnika i kolejność czynności. Pomaga też pamiętać o dopełnianiu do masy po ostudzeniu.
info

Około 34% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. bardzo trudne

Eksperci podkreślają: "Określenie rozpuszczalności wskazuje, że substancja rozpuszcza się dobrze dopiero w warunkach wrzenia wody, a w wodzie w temp."

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z receptury aptecznej (roztwory, dobór rozpuszczalników, dopełnianie do masy)
  • Kompendia/farmakopealne definicje określeń rozpuszczalności (dział: rozpuszczalność)
  • Podręczniki dla technika farmaceutycznego z technologii postaci leku
Zobacz też:

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego