KWALIFIKACJA MED9 - STYCZEŃ 2009

PYTANIE NR 12.
Oleum Jecoris Aselli może być zalecany w hipowitaminozie witaminy
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Oleum Jecoris Aselli (tran z wątroby dorsza) jest naturalnym źródłem witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, szczególnie witaminy A oraz D.
Dlatego może być zalecane w stanach hipowitaminozy, zwłaszcza gdy dotyczy to witaminy D (związanej m.in. z gospodarką wapniowo‑fosforanową i mineralizacją kości).

Pełne wyjaśnienie:

Oleum Jecoris Aselli to tradycyjnie stosowany w aptece tran (olej z wątroby ryb, klasycznie kojarzony z dorszem). Jego znaczenie wynika z tego, że zawiera witaminy rozpuszczalne w tłuszczach, przede wszystkim witaminę A (retinoidy) oraz witaminę D (zwykle w kontekście cholekalcyferolu/pochodnych).

W pytaniu kluczowe jest pojęcie hipowitaminozy, czyli stanu niedoboru witaminy. Ponieważ tran dostarcza witaminy D, może być zalecany w hipowitaminozie tej witaminy. W praktyce farmaceutycznej witamina D łączy się z:

  • prawidłową gospodarką wapniowo‑fosforanową,
  • mineralizacją kości i zębów,
  • profilaktyką niedoboru u osób z małą ekspozycją na słońce.

Dlaczego pozostałe typowe odpowiedzi (inne witaminy) bywają błędne? Najczęstszy błąd to automatyczne utożsamienie tranu z "dowolną witaminą" albo pomylenie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach z witaminą C czy witaminami z grupy B. Tran nie jest standardowym źródłem witaminy C ani witamin z grupy B, więc wskazanie takiej opcji oznaczałoby mylenie kategorii witamin i ich źródeł.

Warto też pamiętać o aspekcie bezpieczeństwa: witaminy A i D kumulują się w organizmie, więc przy suplementacji (zwłaszcza łączeniu kilku preparatów) rośnie ryzyko hiperwitaminozy. W zadaniach egzaminacyjnych często sprawdza się więc nie tylko skojarzenie "tran → witamina D", ale też świadomość, że są to witaminy rozpuszczalne w tłuszczach i wymagają ostrożności w dawkowaniu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Oleum Jecoris Aselli to łacińska nazwa tranu (oleju z wątroby ryb, tradycyjnie kojarzonego z dorszem). W aptece spotyka się go jako preparat lub składnik suplementów, ceniony głównie jako źródło witamin rozpuszczalnych w tłuszczach.
Tran jest kojarzony przede wszystkim z witaminą D oraz witaminą A, czyli witaminami rozpuszczalnymi w tłuszczach. W zadaniach egzaminacyjnych zwykle chodzi o rozpoznanie, że przy hipowitaminozie tych witamin tran może być rozważany jako źródło uzupełnienia.
Witamina D jest związana z gospodarką wapniowo‑fosforanową i prawidłową mineralizacją kości. Ponieważ tran dostarcza witaminy D, może być rozważany jako element suplementacji przy jej niedoborze, zwłaszcza w okresach małej ekspozycji na słońce.
Hipowitaminoza to stan niedoboru witaminy. Na egzaminie rozpoznasz ją po sformułowaniach typu "niedobór", "deficyt", "zbyt niskie stężenie" lub opisach objawów niedoborowych. Następnie dobierasz witaminę i jej typowe źródła/preparaty.
Typowo nie traktuje się tranu jako źródła witaminy C ani witamin z grupy B. To częsta pułapka: student wybiera witaminę "najbardziej znaną" (np. C) zamiast powiązać tran z witaminami rozpuszczalnymi w tłuszczach, zwłaszcza A i D.
Najczęstsze błędy to: mylenie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach z rozpuszczalnymi w wodzie, zgadywanie na podstawie litery (A/D) bez skojarzenia źródła, oraz pomijanie ryzyka kumulacji. Warto uczyć się parami: źródło → witamina → skutki niedoboru.
Ostrożność jest potrzebna, gdy pacjent łączy kilka preparatów zawierających witaminę A lub D (np. tran + multiwitamina), stosuje wysokie dawki lub ma przeciwwskazania medyczne. Witaminy A i D kumulują się, więc ryzyko działań niepożądanych rośnie bardziej niż przy witaminach wodnych.
Preparat z tranem jest źródłem mieszaniny składników z oleju rybiego, zwykle kojarzonej z witaminą A i D. Preparat z samą witaminą D (np. cholekalcyferol) ma bardziej "ukierunkowany" skład. Na egzaminie zwracaj uwagę, czy pytanie dotyczy surowca (tran) czy czystej witaminy.
Najlepiej zrobić listę najczęstszych nazw łacińskich i skojarzyć je z polską nazwą oraz zastosowaniem (np. "Oleum …" → olej/produkt olejowy). Ucz się w schemacie: nazwa łacińska → postać → główne składniki → wskazania, bo to skraca czas na egzaminie.
Pomaga skojarzenie "tran + słońce = witamina D": gdy jest mało słońca, rośnie ryzyko niedoboru witaminy D, a tran jest klasycznie podawanym źródłem tej witaminy. Dodatkowo zapamiętaj, że tran to także witamina A, więc to witaminy "tłuszczowe".
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 62% zdających egzamin. średnie

Źródła:

  • NIH Office of Dietary Supplements, "Vitamin D — Fact Sheet for Health Professionals", https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminD-HealthProfessional/ (dostęp: 2026-03-01)
  • NIH Office of Dietary Supplements, "Vitamin A — Fact Sheet for Health Professionals", https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminA-HealthProfessional/ (dostęp: 2026-03-01)
  • Wikipedia, "Cod liver oil", https://en.wikipedia.org/wiki/Cod_liver_oil (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręcznik farmakognozji/farmacji stosowanej dla technika farmaceutycznego (działy: oleje lecznicze, witaminy)
  • Materiały edukacyjne o witaminach A i D (np. fact sheets instytucji zdrowia publicznego)
  • Repetytorium z towaroznawstwa i asortymentu aptecznego (suplementy i preparaty witaminowe)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego