KWALIFIKACJA CHM6 - CZERWIEC 2020

PYTANIE NR 23.
Oznaczenie pH próbki ścieków przemysłowych przeprowadza się
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
pH jest parametrem nietrwałym: po pobraniu próbki szybko zmienia się m.in. przez ulatnianie/rozpuszczanie CO2, reakcje redoks i zmiany temperatury. Dlatego wiarygodny wynik uzyskuje się, gdy pomiar wykonuje się możliwie od razu, najlepiej bezpośrednio w miejscu pobrania, bez "utrwalania" kwasem lub zasadą.

Pełne wyjaśnienie:

Odpowiedź "bezpośrednio w miejscu pobrania" jest właściwa, ponieważ pH wody i ścieków należy do parametrów, które mogą ulegać szybkim zmianom po pobraniu próbki. W praktyce wpływają na to m.in.:

  • wymiana gazowa z powietrzem (zwłaszcza CO2), która może przesuwać równowagi węglanowe i zmieniać odczyn,
  • reakcje chemiczne zachodzące dalej w próbce (hydroliza, utlenianie/redukcja),
  • temperatura – pH i wskazania elektrody zależą od temperatury, a próbka po pobraniu często szybko się ogrzewa lub chłodzi.

Z tego powodu pomiar pH wykonuje się jak najszybciej, a w wielu procedurach zaleca się pomiar in situ (na miejscu poboru) lub bezpośrednio po pobraniu, przy zachowaniu poprawnej kalibracji pH-metru oraz kontroli temperatury.

Odpowiedzi z "utrwaleniem" są błędne, bo dodanie kwasu siarkowego(VI) albo roztworu zasady sodowej nie zabezpiecza pH, tylko zmienia badany parametr poprzez sztuczne zakwaszenie lub alkalizację. Takie postępowanie mogłoby mieć sens przy innych oznaczeniach (np. stabilizacja wybranych form analitów), ale nie dla pH, które ma opisywać stan próbki w chwili poboru.

Również wariant z zamrożeniem i chlorkiem sodu jest nieprawidłowy w kontekście oznaczania pH: zamrażanie zmienia warunki równowag i może prowadzić do zmian składu fazy ciekłej po rozmrożeniu, a dodatek soli wpływa na siłę jonową i może zaburzać wskazania elektrody. W zadaniach egzaminacyjnych kluczowa jest zasada: pH mierzy się możliwie natychmiast, najlepiej na miejscu poboru.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To pomiar wykonany in situ, czyli na miejscu poboru próbki, bez transportu do laboratorium. Dzięki temu ogranicza się zmiany pH wynikające z kontaktu z powietrzem, zmian temperatury i reakcji zachodzących w próbce po pobraniu.
Po pobraniu próbka "żyje": zachodzi wymiana CO2 z powietrzem, mogą postępować reakcje chemiczne oraz zmienia się temperatura. Te czynniki przesuwają równowagi kwasowo-zasadowe, przez co pH potrafi zmienić się nawet w krótkim czasie.
Nie, bo dodanie kwasu zmienia mierzony parametr. Utrwalanie kwasem bywa stosowane dla innych oznaczeń, ale pH ma odzwierciedlać stan próbki w momencie poboru, więc jego pomiar wykonuje się możliwie natychmiast, bez chemicznej modyfikacji.
Nie. Dodatek zasady sodowej podniesie pH i zafałszuje wynik. Jeśli zadaniem jest oznaczenie pH ścieków, celem jest pomiar istniejącego odczynu, a nie jego korygowanie. Poprawna praktyka to szybki pomiar i właściwa kalibracja aparatury.
Typowe pomyłki to: wybór "utrwalania" kwasem/zasadą, ignorowanie wpływu temperatury, pomijanie kalibracji na buforach oraz uznanie, że długi opis (np. mrożenie i 48 h) automatycznie oznacza poprawną procedurę.
W praktyce trzeba: skalibrować pH-metr na buforach, sprawdzić stan elektrody i roztworu do przechowywania oraz zadbać o kompensację temperatury. W terenie ważne jest też płukanie elektrody i unikanie zanieczyszczeń krzyżowych.
Gdy nie ma możliwości bezpiecznego lub wiarygodnego pomiaru na miejscu (np. brak dostępu, warunki BHP, awaria sprzętu). Wtedy dąży się do jak najszybszego pomiaru po dostarczeniu próbki, minimalizując czas i zmiany temperatury.
Zmiana temperatury wpływa na równowagi kwasowo-zasadowe oraz na działanie elektrody i przeliczenia aparatu. Dlatego pomiar powinien uwzględniać temperaturę próbki (kompensacja) i być wykonywany możliwie szybko, zanim próbka się ogrzeje lub schłodzi.
Mrożenie i rozmrażanie może zmieniać skład fazy ciekłej, powodować wytrącanie składników i przesuwać równowagi. To może prowadzić do innego pH niż w chwili poboru. W zadaniach egzaminacyjnych pH traktuje się jako parametr do szybkiego oznaczenia.
W praktyce do wrażliwych parametrów zalicza się m.in. te zależne od procesów biologicznych i utleniania/redukcji (np. rozpuszczone gazy, niektóre formy związków azotu). Zasada egzaminacyjna: parametry "nietrwałe" oznacza się możliwie szybko.
info

Około 66% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "pH jest parametrem nietrwałym: po pobraniu próbki szybko zmienia się m.in. przez ulatnianie/rozpuszczanie CO2, reakcje redoks i zmiany temperatury."

Źródła:

  • ISO 10523, Water quality — Determination of pH (opis ogólnych zasad oznaczania pH oraz zalecenia dotyczące postępowania z próbką)
  • ISO 5667 (seria), Water quality — Sampling (zasady poboru próbek wody/ścieków i postępowania z próbkami dla parametrów nietrwałych)
  • APHA/AWWA/WEF, Standard Methods for the Examination of Water and Wastewater, metoda 4500-H+ (pH) (praktyczne zalecenia pomiaru i uwagi o zmianach pH po pobraniu)

Materiały:

  • Instrukcje producenta pH-metru i elektrody (kalibracja, przechowywanie, kompensacja temperatury)
  • Materiały dydaktyczne z analityki środowiskowej dotyczące poboru i konserwacji próbek
  • Normy/standardy dotyczące poboru próbek wody/ścieków i oznaczania pH (wymagają dostępu do dokumentów źródłowych)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego