W tym zadaniu identyfikujesz, która próbka jest olejem rzepakowym, korzystając z dwóch liczb właściwych: LJ (liczba jodowa) oraz LZ (liczba zmydlania).
Liczba jodowa (LJ) informuje pośrednio o stopniu nienasycenia tłuszczu: im więcej wiązań podwójnych w kwasach tłuszczowych, tym większa jest zdolność do przyłączania jodu i tym wyższa jest LJ. Oleje roślinne (w tym rzepakowy) są zwykle bardziej nienasycone niż wiele tłuszczów zwierzęcych, dlatego często mają wyższą LJ niż np. smalec czy masło.
Liczba zmydlania (LZ) wiąże się z tym, jaka jest przeciętna "wielkość" (średnia masa cząsteczkowa) kwasów tłuszczowych w triacyloglicerolach. Tłuszcze z przewagą krótszych łańcuchów kwasów tłuszczowych dają inną LZ niż tłuszcze z przewagą długich łańcuchów. Dlatego LZ pomaga odróżnić np. tłuszcze laurynowe (o specyficznym składzie) od typowych olejów nasiennych.
Jak rozwiązać zadanie praktycznie:
- Najpierw porównaj LJ wszystkich próbek: szukasz próbki o profilu charakterystycznym dla oleju roślinnego o dużym udziale nienasyconych kwasów (czyli wartości LJ wyraźnie "olejowej", a nie typowej dla tłuszczów mocno nasyconych).
- Następnie sprawdź, czy LZ tej samej próbki jest spójna z typowym olejem nasiennym, a nie wskazuje na inny typ tłuszczu (np. tłuszcz o nietypowo krótkich łańcuchach).
Dlaczego pozostałe próbki mogą być błędne? Próbka o niskiej LJ zwykle reprezentuje tłuszcz bardziej nasycony (często twardszy w temperaturze pokojowej) i gorzej pasuje do oleju rzepakowego. Próbka o LZ istotnie "odstającej" od typowych olejów nasiennych może sugerować inny rodzaj tłuszczu (inny skład kwasów tłuszczowych), nawet jeśli sama LJ wydaje się wysoka. Poprawny wybór to ten, w którym oba parametry jednocześnie odpowiadają charakterystyce oleju rzepakowego podanej w tabeli.
