KWALIFIKACJA MED3 + MED14 - STYCZEŃ 2015

PYTANIE NR 20.
Pacjent długotrwale unieruchomiony w pozycji grzbietowej jest szczególnie narażony na powstanie odleżyn w okolicach:
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
W pozycji grzbietowej największy, długotrwały ucisk działa na miejsca o małej ilości tkanek miękkich między kością a podłożem. Typowe punkty ryzyka to okolica kości krzyżowej, pięty oraz okolice łopatek. Pozostałe propozycje zawierają okolice mniej typowe dla leżenia na plecach (np. mostek) lub mylą punkty ucisku.

Pełne wyjaśnienie:

U pacjenta długotrwale unieruchomionego w pozycji grzbietowej (leżenie na plecach) masa ciała uciska tkanki miękkie pomiędzy wyniosłościami kostnymi a podłożem. Gdy ucisk trwa długo, dochodzi do upośledzenia perfuzji, niedotlenienia, a w konsekwencji do uszkodzenia skóry i tkanek głębiej położonych. Dlatego w profilaktyce kluczowe jest rozpoznanie, które okolice rzeczywiście "pracują" jako punkty podparcia w tej pozycji.

Odpowiedź "kości krzyżowej, pięt i łopatek" jest prawidłowa, ponieważ:

  • okolica kości krzyżowej jest jednym z najczęstszych miejsc ucisku w leżeniu na plecach (miednica i pośladki przenoszą znaczną część ciężaru),
  • pięty mają niewielką warstwę tkanek miękkich i często spoczywają bezpośrednio na materacu, co sprzyja szybkiemu przeciążeniu skóry,
  • okolice łopatek mogą być punktami podparcia tułowia, zwłaszcza przy długim leżeniu bez odpowiedniego ułożenia i odciążenia.

Pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe, bo zawierają miejsca mniej typowe dla pozycji grzbietowej albo mieszają punkty ucisku z innych ułożeń:

  • "kości krzyżowej, kolan i pięt" – kolana nie są klasycznym, głównym punktem ucisku w leżeniu na plecach; częściej problemem bywa ucisk pięt i okolicy krzyżowej. Kolana mogą być narażone w specyficznych ustawieniach kończyn, ale nie jest to charakterystyczna triada dla pozycji grzbietowej.
  • "mostka, barków i pięt" – mostek jest typowo zagrożony raczej w pozycji na brzuchu, gdy klatka piersiowa opiera się o podłoże. W leżeniu na plecach mostek nie jest punktem podparcia.
  • "mostka, kości przedramienia i pięt" – podobnie, mostek nie jest typowym miejscem ucisku w tej pozycji. Przedramiona mogą ulegać uciskowi na poręczach/łóżku przy złym ułożeniu, ale nie stanowią klasycznego zestawu miejsc szczególnego ryzyka dla pozycji grzbietowej.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw wyobraź sobie realne punkty kontaktu ciała z materacem w danej pozycji. Następnie wybierz odpowiedź, która zawiera wyniosłości kostne rzeczywiście dociskane do podłoża i typowe dla tej pozycji, a nie dla innych ułożeń.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Odleżyny to uszkodzenia skóry i tkanek głębiej położonych, które powstają głównie z powodu długotrwałego ucisku (często także tarcia i sił ścinających). U pacjenta unieruchomionego ucisk trwa zbyt długo w tych samych miejscach, co pogarsza ukrwienie i prowadzi do niedotlenienia tkanek.
W leżeniu na plecach typowe punkty ucisku to okolice kości krzyżowej, pięt oraz często łopatek. Są to miejsca, gdzie wyniosłości kostne mają mało "poduszki" z tkanek miękkich i łatwo o ucisk między kością a podłożem.
Pięta ma niewielką warstwę tkanki podskórnej, a u osoby leżącej często długo spoczywa na materacu. Nawet umiarkowany, ale stały ucisk może szybko pogorszyć ukrwienie. Dlatego ważne jest odciążanie pięt (np. podparcie łydek tak, aby pięty "wisialy" nad podłożem).
Nie, mostek nie jest typowym punktem ucisku w pozycji grzbietowej, bo zwykle nie styka się z podłożem. Okolica mostka bywa bardziej narażona w innych ułożeniach (np. leżenie na brzuchu) albo przy ucisku od sprzętu medycznego, ale to inna sytuacja niż klasyczne leżenie na plecach.
Wczesnym sygnałem jest zaczerwienienie skóry w miejscu ucisku, zwłaszcza jeśli nie blednie po uciśnięciu palcem (u osób o jasnej karnacji). Mogą też wystąpić: ocieplenie, obrzęk, ból/pieczenie lub stwardnienie. W takiej sytuacji trzeba natychmiast odciążyć miejsce i wdrożyć profilaktykę.
Nie ma jednej uniwersalnej liczby godzin dla wszystkich, bo zależy to od stanu pacjenta, skóry, odżywienia i zastosowanych materacy. Zasada egzaminacyjna: regularnie i planowo odciążać punkty ucisku oraz oceniać skórę. Częstotliwość ustala się indywidualnie na podstawie ryzyka.
Najważniejsze jest zmienianie ułożenia (np. pozycje naprzemienne), prawidłowe układanie z użyciem poduszek/wałków oraz dbanie o suchą, czystą skórę. Trzeba też ograniczać zsuwanie się pacjenta w łóżku, bo siły ścinające nasilają uszkodzenia w okolicy krzyżowej.
Typowe błędy to: zbyt rzadkie odciążanie, brak kontroli skóry w punktach ucisku, niewłaściwe podkładanie (ucisk zamiast odciążenia), dopuszczanie do wilgoci (pot, mocz) oraz "ciągnięcie" pacjenta po prześcieradle, co zwiększa tarcie i siły ścinające.
Nie zawsze. Kluczowe jest, aby pięta była rzeczywiście odciążona, a nie tylko oparta o poduszkę w inny sposób. Czasem lepsze jest podparcie łydek, by pięty nie dotykały podłoża. Dodatkowo potrzebne są: ocena skóry, zmiany pozycji i kontrola wilgoci.
Ucz się "mapy" punktów ucisku dla głównych pozycji: grzbietowej, bocznej i brzusznej. Pomaga metoda: wyobraź sobie kontakt ciała z materacem i wskaż wyniosłości kostne dotykające podłoża. Następnie łącz to z praktyką: jak je odciążyć i jak obserwować skórę.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 55% zdających egzamin. średnie

Eksperci podkreślają: "W pozycji grzbietowej największy, długotrwały ucisk działa na miejsca o małej ilości tkanek miękkich między kością a podłożem."

Źródła:

  • European Pressure Ulcer Advisory Panel (EPUAP), National Pressure Injury Advisory Panel (NPIAP), Pan Pacific Pressure Injury Alliance (PPPIA): Prevention and Treatment of Pressure Ulcers/Injuries – Clinical Practice Guideline, 2019 edition
  • NPIAP (National Pressure Injury Advisory Panel): Pressure Injury Staging System – materiały edukacyjne dotyczące mechanizmu ucisku i miejsc ryzyka, https://npiap.com/page/PressureInjuryStages (dostęp: 28.02.2026)

Materiały:

  • Podręczniki pielęgniarstwa podstawowego i opieki długoterminowej (rozdziały o odleżynach i ułożeniach)
  • Wytyczne towarzystw zajmujących się leczeniem ran/odleżyn (profilaktyka, ocena ryzyka, punkty ucisku)
  • Materiały szkoleniowe z anatomii powierzchniowej (wyniosłości kostne w pozycji leżącej)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego