W pytaniu wykorzystuje się próbę zarysowania, czyli porównanie twardości badanego minerału z twardością "narzędzia" (tu: paznokcia). W praktyce terenowej geolog często nie ma przyrządów laboratoryjnych, więc stosuje proste testy oparte o skalę Mohsa.
Dlaczego poprawna jest odpowiedź: gips?
Gips ma twardość 2 w skali Mohsa. Paznokieć człowieka ma orientacyjnie twardość około 2–2,5, więc jest w stanie zarysować minerały o twardości 2 (i niższej). Zarysowanie oznacza, że na powierzchni minerału pozostaje trwały ślad (rysa), a nie tylko osad z paznokcia.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?
- Kalcyt – twardość ok. 3. Jest już wyraźnie twardszy niż paznokieć, dlatego paznokieć nie powinien go zarysować. Częstą pomyłką jest mylenie kalcytu z minerałami bardzo miękkimi, bo bywa jasny i łatwo ulega innym testom (np. reakcji z kwasem), ale to inna cecha niż twardość.
- Fluoryt – twardość ok. 4. Do jego zarysowania potrzeba twardszego narzędzia (np. stalowego ostrza), a paznokieć jest zdecydowanie zbyt miękki.
- Apatyt – twardość ok. 5. Jest jeszcze twardszy; w skali Mohsa to ważny "punkt odniesienia", bo twardość 5 oznacza, że apatyt zarysuje szkło tylko słabo lub wcale (zależnie od szkła), natomiast paznokieć na pewno nie zrobi na nim rysy.
Wskazówka egzaminacyjna: zapamiętaj progi terenowe: paznokieć (ok. 2–2,5) → moneta miedziana (ok. 3) → nóż/stal (ok. 5–5,5) → szkło (ok. 5,5). Potem porównuj: jeśli minerał ma twardość większą niż narzędzie, nie dasz rady go zarysować.
