Kamień probierczy (touchstone) służy do orientacyjnego i porównawczego oznaczania próby złota. Badany wyrób zostawia na kamieniu ślad, który porównuje się ze śladami wykonanymi igłami probierczymi o znanej zawartości złota. Następnie ślady poddaje się działaniu odpowiednich odczynników (kwasów probierczych) i ocenia różnice w barwie oraz zachowaniu śladu.
W praktyce metoda ma ograniczenia: nie działa jednakowo dobrze dla całego "teoretycznego" zakresu prób. Dlatego pytanie dotyczy pełnego zakresu prób, który dokładnie można określić tą metodą, a nie tego, jakie próby w ogóle istnieją.
Odpowiedź "0,200 ÷ 0,980" jest poprawna, ponieważ:
- poniżej 0,200 (20% Au) zachowanie stopu i śladu na kamieniu staje się zbyt podobne do metali nieszlachetnych lub stopów o bardzo małej zawartości złota, co utrudnia pewne rozróżnienie i obniża wiarygodność porównania,
- powyżej 0,980 (98% Au) różnice między bardzo wysokimi próbami są na kamieniu trudne do uchwycenia: złoto jest bardzo jednorodne i miękkie, a ślady mogą wyglądać podobnie; dla prób typu 0,999 typowo oczekuje się metod instrumentalnych.
Dlaczego pozostałe przedziały są nieprawidłowe:
- "0,100 ÷ 0,999" oraz "0,200 ÷ 0,999" zawierają górną granicę 0,999, czyli próbę, dla której metoda kamienia probierczego traci dokładność; to typowa pułapka wynikająca z kojarzenia złota z 999‰.
- "0,100 ÷ 0,980" obejmuje dolną granicę 0,100, która jest poniżej zakresu, w którym ślady pozwalają na pewne i powtarzalne porównanie; taka odpowiedź myli "możliwość jakiejkolwiek oceny" z "dokładnym określeniem".
Wskazówka egzaminacyjna: zwracaj uwagę na słowo "dokładnie". W pytaniach o metody warsztatowe często chodzi o zakres wiarygodności techniki, a nie o największy możliwy zakres liczbowy.
