Po przecięciu rury miedzianej (np. obcinakiem krążkowym) na krawędzi niemal zawsze powstają zadziory i ostre krawędzie. Mogą one być zarówno na zewnątrz, jak i wewnątrz rury. Dlatego standardowym etapem przygotowania końcówki do dalszego montażu jest gratowanie, czyli usunięcie tych zadziorów.
Właściwym narzędziem do tej czynności jest gratownik. Jego zadaniem jest wygładzenie krawędzi i wykonanie delikatnej fazy, dzięki czemu:
- zmniejsza się ryzyko uszkodzenia uszczelek (np. O-ring) podczas wsuwania rury do złączki,
- ogranicza się powstawanie opiłków, które mogłyby trafić do instalacji,
- poprawia się jakość połączenia (mniejsze ryzyko nieszczelności i błędów montażowych).
Pozostałe narzędzia mają inne zastosowania, choć wszystkie "dotyczą końcówki rury", co bywa mylące:
- Ekspander służy do rozszerzania/rozwalcowywania końcówki rury (np. do wykonania kielicha lub dopasowania pod określony typ złącza), a nie do usuwania zadziorów po cięciu.
- Gwintownik jest narzędziem do wykonywania gwintów w otworach lub na elementach przeznaczonych do połączeń gwintowanych. W przypadku typowych instalacji z rur miedzianych po cięciu nie wykonuje się nim czynności związanych z zadziorem.
- Kalibrownik wykorzystuje się głównie do przywracania właściwego kształtu/średnicy (np. po odkształceniu lub przy pracy z określonymi systemami złączek). To czynność inna niż gratowanie; kalibrowanie nie zastępuje usuwania ostrych krawędzi.
Na egzaminie warto zapamiętać zasadę: po cięciu zawsze sprawdź krawędź i usuń zadziory odpowiednim narzędziem, zanim wykonasz kolejne operacje (czyszczenie, lutowanie, zaciskanie, skręcanie czy kielichowanie).
