KWALIFIKACJA SPO3 - STYCZEŃ 2015

PYTANIE NR 9.
Po obejrzeniu jamy ustnej podopiecznej, która skarżyła się na ból śluzówki z powodu uwierania protezy zębowej, opiekun stwierdził na dziąśle dwie płytkie zmiany pokryte białym nalotem i otoczone rumieniowatym zapalnym obrzeżem. Zmiany powinien rozpoznać jako
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Afty to płytkie, bolesne nadżerki/owrzodzenia śluzówki jamy ustnej, zwykle z białawym (włóknikowym) nalotem i czerwoną obwódką zapalną.
Zajady dotyczą kącików ust, pleśniawki dają rozlane białe naloty, a opryszczka typowo zaczyna się od pęcherzyków.

Pełne wyjaśnienie:

Opis "dwóch płytkich zmian pokrytych białym nalotem i otoczonych rumieniowatym zapalnym obrzeżem" odpowiada typowemu obrazowi aft (owrzodzeń aftowych). Afty są zwykle bolesne, mają postać płytkiej nadżerki/owrzodzenia, często z białawym lub żółtawym nalotem (włóknik) i wyraźną czerwoną obwódką zapalną. U osób starszych mogą pojawiać się m.in. po urazie mechanicznym śluzówki, np. przy uwieraniu protezy.

Odpowiedź "zajady" nie pasuje do opisu lokalizacji i wyglądu: zajady (zapalenie kątów ust) dotyczą przede wszystkim kącików ust, a nie dziąsła. Zwykle są to pęknięcia, nadżerki i maceracja w miejscu styku warg, często nasilane przez ślinienie lub niedopasowanie protezy, ale obraz "okrągłej zmiany z obrzeżem" na dziąśle jest mniej typowy.

Odpowiedź "pleśniawki" (kandydoza jamy ustnej) najczęściej daje rozlane, miękkie, białe naloty na śluzówkach, które mogą się ścierać, odsłaniając zaczerwienioną, podkrwawiającą powierzchnię. To zwykle nie są "dwie odgraniczone, płytkie zmiany" z typową obwódką, tylko bardziej uogólniony nalot obejmujący większe pola (język, policzki, podniebienie).

Odpowiedź "opryszczkę" również łatwo pomylić z aftami, ale opryszczka w obrębie jamy ustnej częściej zaczyna się od pęcherzyków (grupujących się), które dopiero później mogą pękać i przechodzić w nadżerki. Dodatkowo bywa związana z pieczeniem i nawrotami w podobnych miejscach. Sam opis "płytkie zmiany z białym nalotem i rumieniem dookoła" bardziej kieruje rozpoznanie na afty.

W praktyce opiekun osoby starszej powinien: zadbać o delikatną higienę jamy ustnej, ocenić czy proteza nie powoduje dalszego urazu, unikać drażniących pokarmów oraz zgłosić problem pielęgniarce/lekarzowi lub zalecić konsultację stomatologiczną, zwłaszcza gdy zmiany nawracają, są liczne lub nie goją się.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Afty to bolesne, płytkie owrzodzenia błony śluzowej. Najczęściej mają białawy/żółtawy nalot na dnie (włóknik) i wyraźną czerwoną obwódkę zapalną. Zwykle są odgraniczone i mogą utrudniać jedzenie oraz mówienie.
Afty są pojedynczymi lub kilkoma odgraniczonymi nadżerkami z obwódką rumieniową. Pleśniawki (kandydoza) częściej dają rozlane białe naloty na większej powierzchni śluzówek, które mogą się ścierać, odsłaniając zaczerwienienie. Lokalizacja i "rozległość" nalotu są kluczowe.
Uwierająca proteza działa jak stały uraz mechaniczny: ociera i uciska śluzówkę, co sprzyja podrażnieniu, mikrourazom i nadżerkom. Uszkodzona bariera śluzówkowa łatwiej ulega stanowi zapalnemu, a ból nasila się podczas jedzenia i mówienia.
Opryszczka zwykle zaczyna się od pieczenia i pojawienia się pęcherzyków (często zgrupowanych), które pękają i tworzą nadżerki oraz strupki. W jamie ustnej zmiany mogą być bolesne, ale "etap pęcherzykowy" pomaga odróżnić HSV od aft, które są owrzodzeniami bez pęcherzyków.
Zajady to zapalenie kątów ust – zmiany pojawiają się w kącikach, gdzie stykają się wargi. Mogą wyglądać jak pęknięcia, nadżerki i zaczerwienienie, czasem z sączeniem. To inna lokalizacja niż dziąsła czy śluzówka policzka, dlatego łatwo je wykluczyć po miejscu występowania.
Gdy zmiany są bardzo bolesne, liczne, nawracają, krwawią, towarzyszy im gorączka lub trudności z jedzeniem/piciem. Pilnej konsultacji wymagają też zmiany, które nie goją się w rozsądnym czasie lub gdy proteza wyraźnie powoduje uraz i wymaga korekty przez stomatologa.
Stosuj delikatne szczotkowanie miękką szczoteczką, unikaj drażnienia zmian, a jamę ustną płucz łagodnymi preparatami zaleconymi przez personel medyczny. Unikaj ostrych, kwaśnych i bardzo gorących potraw. Jeśli proteza nasila ból, zgłoś potrzebę oceny jej dopasowania.
Nie. Białawy nalot może być też włóknikiem na dnie owrzodzenia (np. afty) i wtedy zmiana jest bardziej punktowa oraz ma czerwoną obwódkę. W kandydozie naloty częściej są rozlane i mogą dawać się ścierać. Zawsze oceniaj wygląd, zasięg i lokalizację.
Najczęstszy błąd to nieuwzględnianie "pęcherzykowego" początku opryszczki i wybieranie jej tylko dlatego, że zmiana boli. Drugi błąd to ignorowanie charakterystycznej czerwonej obwódki i odgraniczenia aft. Warto też pamiętać, że lokalizacja i liczba zmian są ważne.
Ucz się przez porównania: afty (owrzodzenie z obwódką), pleśniawki (rozlany nalot), opryszczka (pęcherzyki), zajady (kąciki ust). Ćwicz analizę: najpierw lokalizacja, potem wygląd (nalot, pęcherzyki), na końcu czynniki wywołujące, np. proteza.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 44% zdających egzamin. trudne

Źródła:

  • Merck Manual Professional Edition: Recurrent Aphthous Stomatitis (RAS) – clinical features and differential diagnosis, https://www.merckmanuals.com/professional/dental-disorders/mouth-and-throat-disorders/recurrent-aphthous-stomatitis-ras (dostęp: 2026-03-01)
  • Merck Manual Professional Edition: Oral Candidiasis – presentation and appearance of removable white plaques, https://www.merckmanuals.com/professional/dental-disorders/mouth-and-throat-disorders/oral-candidiasis (dostęp: 2026-03-01)
  • Merck Manual Professional Edition: Herpes Simplex Virus (HSV) Infections – oral lesions and vesicular stage, https://www.merckmanuals.com/professional/infectious-diseases/herpesviruses/herpes-simplex-virus-hsv-infections (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z podstaw opieki i higieny osoby starszej (dział: pielęgnacja jamy ustnej)
  • Materiały edukacyjne z gerostomatologii dotyczące użytkowania protez i podrażnień śluzówki
  • Wiarygodne kompendia medyczne online (np. Merck/MSD Manuals) – rozdziały o aftach, kandydozie i HSV

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego