KWALIFIKACJA ELM3 - WRZESIEŃ 2015

PYTANIE NR 33.
Po załączeniu łącznika S0 w obwodzie przedstawionym na schemacie zapala się lampka H1. Jakie jest dalsze działanie tego układu?
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny, który jest częścią egzaminu zawodowego dla kwalifikacji mechatronik,
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Po załączeniu S0 lampka H1 świeci, bo jest zasilana bezpośrednio z toru po S0.
Jednocześnie załącza się K1 i jego styk NC w obwodzie syreny rozłącza H2. Dopiero rozwarcie S1 przerywa podtrzymanie K1, styk NC K1 znów się zamyka i wtedy H2 zaczyna działać, a H1 świeci nadal.

Pełne wyjaśnienie:

Układ jest typowym przykładem logiki przekaźnikowej z elementami samopodtrzymania oraz sygnalizacją zasilania. Kluczowe jest poprawne czytanie, które styki są normalnie zamknięte (NC), a które normalnie otwarte (NO), oraz co się dzieje ze stykami po zadziałaniu cewki przekaźnika.

Krok 1: załączenie S0
Po zamknięciu łącznika S0 zasilanie 24 V DC zostaje podane na szynę zasilającą. Lampka H1 jest do niej dołączona bezpośrednio, więc zapala się natychmiast i nie zależy od stanu K1/K2 ani od S1.

Krok 2: zadziałanie K1 i wpływ na syrenę H2
Po podaniu zasilania cewka K1 otrzymuje zasilanie (m.in. przez styk NC przekaźnika K2, który w stanie spoczynku jest zamknięty). Gdy K1 zadziała, jego styk NC w obwodzie H2 rozwiera tor prądowy syreny, więc H2 nie pracuje mimo obecnego zasilania po S0.

Krok 3: samopodtrzymanie K1 przez S1
Równolegle do pierwszej gałęzi zasilania K1 działa gałąź z NO K1 i przyciskiem S1. Po zadziałaniu K1 jego styk NO zamyka się i tworzy drogę podtrzymania, ale jest ona szeregowo zależna od S1.

Krok 4: rozwarcie S1
Gdy S1 zostanie rozwarte, tor podtrzymania K1 zostaje przerwany. K1 отпada, a jego styk NC w obwodzie syreny wraca do stanu normalnego (zamkniętego). To powoduje, że H2 załącza się dopiero po rozwarciu S1. W tym samym czasie H1 nadal świeci, ponieważ jej zasilanie nadal jest podane przez S0.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • Stwierdzenie, że "syrena H2 załącza się natychmiast po załączeniu S0" pomija fakt, że H2 jest wpięta przez styk NC przekaźnika K1, który po zadziałaniu K1 rozłącza jej obwód.
  • Teza, że "syrena wyłącza się natychmiast po załączeniu S0" nie opisuje prawidłowo stanu układu: w chwili po załączeniu S0 syrena nie powinna być uruchomiona (jest blokowana stykiem NC K1), więc nie ma czego "wyłączać".
  • Stwierdzenie, że po rozwarciu S1 "gaśnie lampka H1" jest błędne, bo H1 nie jest sterowana przez K1/K2 ani przez S1, tylko ma zasilanie bezpośrednio po S0.

Wskazówka egzaminacyjna: analizuj schemat, śledząc tor prądowy dla każdego odbiornika osobno (H1 i H2), a następnie sprawdź, które styki przekaźników zmieniają stan po zadziałaniu cewek. To ogranicza pomyłki wynikające z intuicji.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Styk NC (normalnie zamknięty) jest zwarty w stanie spoczynku, gdy cewka przekaźnika nie jest zasilana. Po zadziałaniu przekaźnika styk NC rozwiera się, czyli przerywa obwód. To często wykorzystuje się do blokad i funkcji bezpieczeństwa.
Styk NO (normalnie otwarty) jest rozwarty w spoczynku. Po zasileniu cewki przekaźnika zamyka się i może dopiero wtedy przewodzić prąd. W praktyce NO służy m.in. do załączania odbiorników oraz do realizacji podtrzymania (samopodtrzymania) przekaźnika.
Samopodtrzymanie polega na tym, że po zadziałaniu przekaźnika jego własny styk NO tworzy alternatywną drogę zasilania cewki. Dzięki temu przekaźnik nie отпada po krótkim impulsie, tylko pozostaje załączony, dopóki nie przerwiesz toru podtrzymania (np. przyciskiem rozwiernym).
Jeśli H1 jest podłączona bezpośrednio do szyny zasilania za łącznikiem S0, to jej świecenie zależy tylko od tego, czy S0 podaje napięcie. Zmiany stanów styków K1/K2 wpływają na inne gałęzie (np. syrenę), ale nie odcinają zasilania lampki.
Jeżeli H2 jest wpięta przez styk NC przekaźnika K1, to syrena może działać tylko wtedy, gdy K1 jest w stanie spoczynku (cewka K1 bez zasilania), bo wtedy NC jest zamknięty. Gdy K1 zadziała, NC się rozwiera i H2 jest blokowana.
W układach zabezpieczeń często stosuje się logikę "przerwania pętli": rozwarcie obwodu (np. zerwanie przewodu, otwarcie osłony) ma wywołać stan alarmowy. W takim przypadku S1 nie jest "wyłącznikiem alarmu", lecz elementem, którego rozwarcie przerywa podtrzymanie i zmienia stany styków tak, że alarm się załącza.
Najpierw wyznacz tor zasilania (np. po S0) i osobno prześledź obwód każdego odbiornika (H1, H2). Następnie sprawdź, które cewki przekaźników dostają napięcie i jakie styki zmieniają stan po zadziałaniu. Na końcu zasymuluj zdarzenia (np. rozwarcie S1) i ponownie oceń tory prądowe.
Najczęstsze pomyłki to odczytywanie stanu "po zadziałaniu" jako stanu "normalnego" oraz mylenie, czy dany symbol jest stykiem NC czy NO. Pomaga zasada: "normalny" = gdy cewka nie jest zasilana. Warto też długopisem zaznaczać na schemacie, które styki w danym kroku są zwarte.
Logika styków (NO/NC) i zasada przełączania są takie same: cewka zmienia stan zestyków. Różnice dotyczą głównie zasilania cewek i doboru elementów (np. tłumienie przepięć na cewce w DC). Do analizy działania układu na schemacie zwykle wystarczy poprawne śledzenie toru prądowego.
Szukaj sytuacji, w której odbiornik jest zasilany przez styk NC przekaźnika, a przekaźnik jest zwykle załączony w stanie pracy. Wtedy alarm jest "trzymany" w stanie wyłączonym, a dopiero zanik zasilania cewki (np. po rozwarciu przycisku/pętli) powoduje zamknięcie NC i uruchomienie sygnalizacji.
info

Około 63% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Po załączeniu S0 lampka H1 świeci, bo jest zasilana bezpośrednio z toru po S0.Jednocześnie załącza się K1 i jego styk NC w obwodzie syreny rozłącza H2."

Źródła:

  • Wikipedia: "Relay" https://en.wikipedia.org/wiki/Relay (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia: "Normally closed" https://en.wikipedia.org/wiki/Normally_closed (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia: "Seal-in" (circuit) https://en.wikipedia.org/wiki/Seal-in (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręczniki/rozdziały o układach przekaźnikowych (NO/NC, samopodtrzymanie, blokady)
  • Ćwiczenia z czytania schematów sterowania 24 V DC (analiza toru prądowego krok po kroku)
  • Karty katalogowe przekaźników (opis zestyków i oznaczenia zacisków)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego