KWALIFIKACJA MEC5 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 9.
Podcięcie pod kątem 42° należy wykonać nożem oprawkowym o oznaczeniu
Ilustracja przedstawia cztery rysunki techniczne narzędzi skrawających, które są oznaczone literami A, B, C i D.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Aby wykonać podcięcie pod kątem 42°, nóż oprawkowy musi umożliwiać pracę przy kącie co najmniej 42° (kąt narzędzia ≥ wymagany kąt podcięcia), w przeciwnym razie dojdzie do kolizji i nie uzyska się żądanego kształtu. Spośród pokazanych kątów tylko 50° spełnia ten warunek, więc właściwe jest oznaczenie z wariantu A.

Pełne wyjaśnienie:

W toczeniu podcięcie to celowe wykonanie wgłębienia/rowka przy stopniu lub w miejscu przejścia średnic. O tym, czy da się je wykonać danym nożem oprawkowym, decyduje geometria ustawienia krawędzi skrawającej. Kluczowa reguła doboru jest prosta: aby wykonać podcięcie pod kątem α, narzędzie musi mieć możliwość pracy przy kącie co najmniej α (czyli kąt narzędzia nie może być mniejszy od wymaganego kąta podcięcia). Gdy kąt narzędzia jest zbyt mały, część oprawki/ostrza "wejdzie" w materiał zanim powstanie żądana powierzchnia – pojawia się kolizja i nie da się uzyskać poprawnego kształtu.

Dla wymaganego kąta 42° poprawny wybór to nóż o kącie większym lub równym 42°. Na ilustracji tylko wariant z kątem 50° spełnia warunek. Oznacza to, że tym nożem można wykonać podcięcia o mniejszych kątach (w tym 42°), bo większy kąt daje większy "zapas" geometryczny.

  • Odpowiedź z kątem 50° jest poprawna: spełnia warunek kątowy i pozwala wykonać podcięcie 42° bez kolizji.
  • Odpowiedzi z kątami 27°, 32° i 22° są błędne: każdy z tych kątów jest mniejszy niż 42°, więc narzędzie nie zapewnia wymaganej geometrii do wykonania takiego podcięcia.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli w zadaniu pojawia się "należy wykonać kąt α", zwykle szuka się warunku minimalnego nie mniejszego niż α, a nie wartości identycznej. To częsty haczyk w doborze narzędzi skrawających.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Podcięcie w toczeniu to wykonanie kontrolowanego wgłębienia (np. rowka przy stopniu wałka), które ułatwia uzyskanie poprawnego przejścia średnic lub zapewnia miejsce na promień/wybieg narzędzia. Wymaga właściwie dobranej geometrii noża, aby nie doszło do kolizji z obrabianą powierzchnią.
Stosuje się zasadę: kąt narzędzia powinien być większy lub równy wymaganemu kątowi podcięcia. Jeśli kąt narzędzia jest mniejszy, narzędzie nie "zmieści się" geometrycznie w obszarze skrawania i nie uzyska się wymaganej powierzchni. Większy kąt daje bezpieczny zapas.
Ponieważ ograniczeniem jest możliwość geometrycznego wejścia narzędzia bez kolizji. Jeśli nóż ma kąt większy (np. 50°), to nadal może wytworzyć powierzchnię o mniejszym kącie (42°), zachowując luz. Wymóg "dokładnie 42°" byłby konieczny tylko wtedy, gdyby tak definiowała to specyficzna konstrukcja narzędzia.
Najczęściej nie da się wykonać podcięcia: pojawia się kolizja oprawki lub krawędzi z materiałem, a zamiast poprawnego wgłębienia powstają zadziory, nadmierne tarcie albo uszkodzenie ostrza. W praktyce operator musi wtedy zmienić narzędzie lub technologię, bo geometria nie pozwala na bezpieczne skrawanie.
Takie oznaczenia to kod typu oprawki i sposobu mocowania płytki, a także podstawowych wymiarów (np. przekroju oprawki) i parametrów związanych z płytką. Na egzaminie zwykle nie trzeba znać całego kodu na pamięć, ale trzeba umieć skojarzyć oznaczenie z pokazanym wariantem narzędzia i jego geometrią.
Typowe błędy to: szukanie wartości identycznej z wymaganą (42° = 42°) zamiast warunku minimalnego, ignorowanie informacji z rysunku/ilustracji, oraz odrzucanie narzędzia "większego" kąta jako rzekomo niepasującego. Pomaga zapamiętać regułę: narzędzie ≥ wymaganie.
Większy kąt zwiększa zakres możliwych podcięć (łatwiej spełnić warunek "≥"), ale nie zawsze jest optymalny technologicznie. Może wpływać na sztywność, dostęp do miejsca obróbki i sposób prowadzenia posuwu. W zadaniach egzaminacyjnych z reguły chodzi jednak o spełnienie minimalnego warunku geometrycznego.
Podcięcia wykonuje się m.in. przy stopniach wałków, przed gwintami, przy osadzeniach łożysk i pierścieni, gdy potrzebne jest miejsce na wybieg narzędzia lub zapewnienie poprawnego przylegania elementu do barku. Dobrze wykonane podcięcie poprawia montowalność i zmniejsza ryzyko niedopasowania.
Na rysunku technicznym kąt jest podany jako wymiar kątowy przy odpowiedniej powierzchni lub symbolu fazy/podcięcia. Trzeba zwrócić uwagę, czy odnosi się do osi przedmiotu, do powierzchni czołowej czy do innej bazy. W zadaniach z ilustracją często kąt jest wprost opisany przy schemacie narzędzia.
Najpierw ustal, czy pytanie wymaga warunku minimalnego czy dokładnej wartości. W doborze narzędzia najczęściej działa zasada: parametr narzędzia musi być nie mniejszy niż wymaganie. Potem porównaj liczby z rysunku i wybierz jedyną, która spełnia nierówność. Unikaj strzelania "po równości".
info

Statystycznie 49% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Spośród pokazanych kątów tylko 50° spełnia ten warunek, więc właściwe jest oznaczenie z wariantu A."

Materiały:

  • Podręczniki/opracowania szkolne z obróbki skrawaniem: toczenie i geometria narzędzi
  • Instrukcje stanowiskowe lub skrypty pracowni dotyczące doboru noży tokarskich
  • Katalogi producentów narzędzi skrawających (działy: oprawki do toczenia, geometria i zastosowania)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego