W analizie statystycznej danych ekonomicznych często celem jest opisanie typowego poziomu wyników (np. sprzedaży, kosztów, czasu realizacji). Średnia arytmetyczna jest do tego użyteczna, ale ma istotną wadę: jest wrażliwa na wartości odstające (pojedyncze bardzo duże lub bardzo małe obserwacje). Taki nietypowy rekord może "przeciągnąć" średnią w swoją stronę i sprawić, że przestaje ona reprezentować większość danych.
Dlatego poprawnym działaniem jest wybór miary bardziej odpornej, czyli zastosowanie mediany zamiast średniej arytmetycznej. Mediana zależy od uporządkowania danych i wskazuje wartość środkową, więc pojedyncze skrajne wyniki zwykle nie zmieniają jej znacząco. W praktyce daje to lepszą informację o typowym rezultacie, zwłaszcza gdy rozkład jest skośny lub zawiera obserwacje jednorazowe.
- "Usunąć ten wynik z analizy" – może być uzasadnione wyłącznie, gdy istnieje pewność, że to błąd (np. literówka, zdublowanie rekordu). Bez takiej weryfikacji usuwanie danych jest zniekształceniem materiału i może ukryć ważne zdarzenie gospodarcze.
- "Zignorować ten wynik i kontynuować analizę" – ignorowanie problemu nie usuwa wpływu wartości odstającej na średnią; wnioski pozostaną obciążone.
- "Zmienić ten wynik na średnią arytmetyczną" – to sztuczna modyfikacja danych (imputacja bez metody), która zaciera informację o realnym zdarzeniu i może fałszować wskaźniki.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się informacja, że pojedyncza obserwacja mocno wpływa na średnią, najczęściej chodzi o rozpoznanie, że trzeba użyć miary odpornej (mediany) albo osobno zbadać przyczyny obserwacji odstającej.
