KWALIFIKACJA MEP5 - STYCZEŃ 2019

PYTANIE NR 35.
Podczas której obróbki metalu szlachetnego powstają odpady w postaci wiórów?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wióry powstają przy obróbce ubytkowej, gdy narzędzie usuwa materiał z powierzchni metalu. Tak działa grawerowanie: rylec wycina rowki i oddziela drobiny metalu w postaci wiórów. Cyzelowanie, repusowanie i tłoczenie to głównie kształtowanie plastyczne, zwykle bez wiórów.

Pełne wyjaśnienie:

Odpady w postaci wiórów są typowe dla obróbki ubytkowej (skrawaniem), czyli takiej, w której narzędzie odcina fragment materiału. W złotnictwie klasycznym przykładem jest grawerowanie: rylec lub inne narzędzie grawerskie nacina metal, tworząc rowek, a odłączony materiał przyjmuje postać drobnych wiórów/opiłków.

Pozostałe techniki z odpowiedzi błędnych są przede wszystkim obróbką plastyczną (kształtowaniem przez odkształcenie), a nie usuwaniem materiału:

  • Cyzelowanie polega na kształtowaniu i fakturowaniu powierzchni uderzeniami cyzelami; metal jest przemieszczany lokalnie, a nie odcinany, więc typowym "produktem ubocznym" nie są wióry.
  • Repusowanie to wybijanie/kształtowanie reliefu (często z drugiej strony blachy). Materiał zmienia kształt przez odkształcenie, a nie przez jego odjęcie.
  • Tłoczenie polega na odciskaniu kształtu w matrycy/stemplu; również dominuje odkształcenie plastyczne, a nie skrawanie.

W praktyce warsztatowej złotnika rozróżnienie to jest ważne także organizacyjnie: po operacjach ubytkowych (jak grawer) warto zadbać o zbiór wiórów/opiłków metali szlachetnych do odzysku. Przy technikach plastycznych odpad wiórowy jest dużo mniejszy lub nie występuje.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Wióry to drobne fragmenty metalu powstające, gdy narzędzie usuwa materiał z przedmiotu (obróbka ubytkowa). W pracowni jubilerskiej mogą mieć postać cienkich skrawków lub drobnych opiłków i są cenne, bo zawierają złoto lub srebro.
Jeśli podczas pracy narzędzie wycina rowek lub zbiera warstwę materiału, a na stanowisku pojawiają się opiłki lub wióry, to jest to obróbka ubytkowa. Typowe są tu narzędzia tnące, np. rylce grawerskie czy pilniki.
W grawerowaniu rylec nacina metal i tworzy bruzdę przez odcięcie części materiału. To odłączony materiał staje się wiórami. Jest to więc proces podobny w mechanizmie do skrawania, a nie do samego odkształcania powierzchni.
Zwykle cyzelowanie jest plastyczne (metal jest przemieszczany i zagęszczany lokalnie), więc wióry nie są typowym odpadem. W praktyce mogą pojawić się drobne opiłki przy dodatkowym wyrównywaniu, ale sama istota cyzelowania nie polega na usuwaniu materiału.
Repusowanie polega na kształtowaniu reliefu przez odkształcenie blachy (metal zmienia formę). Grawerowanie polega na nacinaniu i usuwaniu materiału, więc powstają wióry. Różnica dotyczy mechanizmu: odkształcenie vs ubytek.
Typowe tłoczenie jest procesem plastycznym: kształt jest odciskany w metalu matrycą i stemplem. Materiał nie jest celowo odcinany, więc wióry nie są standardowym odpadem. Wióry mogą się pojawić dopiero przy późniejszym docinaniu lub obróbce wykańczającej.
Oprócz wiórów często powstają: opiłki (np. po piłowaniu), pył po szlifowaniu, pozostałości po polerowaniu oraz ścinki materiału. W przypadku metali szlachetnych istotna jest ich segregacja i przechowywanie do odzysku.
Najważniejsze jest utrzymywanie porządku na stanowisku: odkładanie wiórów do osobnych pojemników, stosowanie kuwet lub podkładów ułatwiających zbiór oraz unikanie mieszania z odpadami nieszlachetnymi. Dzięki temu odzysk jest łatwiejszy i straty materiału mniejsze.
Najczęściej używa się rylca (różne przekroje ostrza), czasem wspomagająco imadełka i uchwytów stabilizujących wyrób. Kluczowe jest, że narzędzie ma krawędź tnącą, która usuwa materiał, dlatego wióry są naturalnym efektem pracy.
Pomaga proste pytanie kontrolne: czy materiał jest usuwany, czy tylko przemieszczany? Jeśli usuwany (powstaje wiór/opiłek) – to ubytek. Jeśli kształt powstaje przez odciskanie, wybijanie lub formowanie bez odcinania – to obróbka plastyczna.
info

Statystycznie 58% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Wióry powstają przy obróbce ubytkowej, gdy narzędzie usuwa materiał z powierzchni metalu."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Grawerowanie" – opis techniki i charakteru obróbki, https://pl.wikipedia.org/wiki/Grawerowanie (dostęp: 2026-03-04)
  • Wikipedia (PL): "Cyzelowanie" – opis techniki obróbki plastycznej/zdobniczej, https://pl.wikipedia.org/wiki/Cyzelowanie (dostęp: 2026-03-04)
  • Wikipedia (PL): "Repusowanie" – opis techniki kształtowania blachy, https://pl.wikipedia.org/wiki/Repusowanie (dostęp: 2026-03-04)

Materiały:

  • Podstawy technologii metali w złotnictwie (skrawanie vs obróbka plastyczna)
  • Materiały dydaktyczne o technikach zdobniczych: grawerowanie, cyzelowanie, repusowanie
  • Instrukcje BHP i organizacja stanowiska: zbieranie i przechowywanie wiórów/opiłków metali szlachetnych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego