KWALIFIKACJA MEC8 - TEST WIEDZY NR 1

PYTANIE NR 14.
Podczas montażu maszyny ślusarz musi zastosować siłę do pewnej części, aby ją przesunąć. Jeżeli siła ta wynosi 100 N i jest skierowana pod kątem 30 stopni do kierunku przesunięcia, jaką wartość ma składowa siły w kierunku przesunięcia?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Składowa siły w kierunku przesunięcia to rzut wektora siły na kierunek ruchu: F∥ = F·cos(α).
Dla F = 100 N i α = 30° otrzymujemy 100·cos 30° = 100·0,866… ≈ 86,6 N, więc tyle wynosi część siły powodująca przesuw.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu siła 100 N jest przyłożona pod kątem 30° do kierunku przesunięcia. Interesuje nas wyłącznie ta część siły, która działa równolegle do ruchu, bo tylko ona bezpośrednio "pcha" element wzdłuż toru.

Gdy wektor siły tworzy z kierunkiem ruchu kąt α, to składowa równoległa (rzut na kierunek przesunięcia) wynosi:

F∥ = F · cos(α)

Podstawiamy dane:

  • F = 100 N
  • α = 30°

Obliczenie:

F∥ = 100 N · cos 30°

Wartość cos 30° to około 0,866. Zatem:

F∥ ≈ 100 · 0,866 = 86,6 N

Odpowiedź "86.6 N" jest poprawna, bo uwzględnia, że siła nie jest przyłożona idealnie wzdłuż ruchu, więc tylko jej część pracuje w pożądanym kierunku.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują?

  • "50 N" typowo wynika z błędu trygonometrycznego: przyjęcia niewłaściwej funkcji (np. sinusa) albo pomylenia cos 30° z cos 60° (który wynosi 0,5). Taka składowa byłaby za mała dla kąta 30°.
  • "100 N" ignoruje wpływ kąta. Taka wartość byłaby poprawna tylko wtedy, gdyby siła była skierowana dokładnie wzdłuż przesunięcia (kąt 0°).
  • "200 N" jest nielogiczne w tym kontekście, bo składowa siły w jednym kierunku nie może przekraczać wartości samej siły (rzut nie jest większy od wektora, gdy cos(α) ≤ 1).

W praktyce montażowej warto pamiętać: im mniejszy kąt między kierunkiem przyłożenia siły a kierunkiem ruchu, tym większa składowa użyteczna i łatwiejsze przesunięcie elementu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To część siły działająca równolegle do kierunku ruchu elementu. Oblicza się ją jako rzut wektora siły na kierunek przesunięcia: F∥ = F·cos(α). Tylko ta składowa bezpośrednio powoduje przesuw, reszta działa w innym kierunku.
Gdy kąt α jest liczony między siłą a kierunkiem przesunięcia, stosujesz cosinus: F∥ = F·cos(α). Najpierw podstawiasz wartość siły, potem wartość cos(α) (z kalkulatora lub z kątów szczególnych), a na końcu mnożysz i zaokrąglasz.
Cosinus odpowiada rzutowi na oś, do której liczony jest kąt. Jeśli kąt jest między siłą a kierunkiem ruchu, to składowa "wzdłuż ruchu" jest przyprostokątną przyległą, więc F∥ = F·cos(α). Sinus dawałby składową prostopadłą.
Nie. Składowa (rzut) ma wartość F∥ = F·cos(α), a cos(α) mieści się w zakresie od -1 do 1. Dla kątów 0–90° cos(α) jest od 1 do 0, więc składowa jest mniejsza lub równa F. Większa wartość oznacza błąd obliczeń.
Gdy siła nie działa idealnie wzdłuż pożądanego ruchu, np. przy użyciu dźwigni, cięgien, pasów, lin, wciągników lub przy pchaniu elementu pod kątem. Liczenie składowej równoległej pomaga ocenić, czy przyłożona siła wystarczy do przesunięcia detalu.
Najczęściej: zamiana sin i cos, pomylenie wartości cos 30° z 0,5, nieuwzględnienie kąta (przyjęcie 100 N), albo złe zrozumienie, do czego odnosi się kąt. Pomaga szkic trójkąta sił i podpisanie, która składowa jest równoległa.
Oznacza, że wektor siły jest "odchylony" o 30° od osi ruchu. Gdyby kąt wynosił 0°, cała siła działałaby wzdłuż przesunięcia. Przy 30° tylko część siły jest użyteczna do przesuwu, a część działa poprzecznie (dociskając lub odciągając).
Cos 30° to wartość kąta szczególnego: cos 30° = √3/2, czyli w przybliżeniu 0,866. W praktyce egzaminacyjnej często wystarczy zapamiętać zestaw: cos 60° = 0,5; cos 45° ≈ 0,707; cos 30° ≈ 0,866.
W tym typie pytania zwykle bada się samo rozkładanie siły na składowe, więc tarcia nie uwzględnia się w obliczeniu rzutów. W praktyce montażowej tarcie zwiększa wymaganą składową równoległą, dlatego często trzeba zmienić kąt przyłożenia siły lub użyć narzędzia dającego większą siłę.
Sprawdź dwa warunki: (1) wynik nie może przekroczyć wartości siły (tu 100 N), (2) im większy kąt, tym mniejsza składowa równoległa. Dla 30° składowa powinna być dość duża, ale mniejsza od 100 N, więc okolice 80–90 N są logiczne.
info

Około 68% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Iloczyn skalarny" (związek z rzutem i cosinusem kąta) https://pl.wikipedia.org/wiki/Iloczyn_skalarny - dostęp 2026-03-02
  • Wikipedia (PL): "Funkcje trygonometryczne" (wartości cosinusów dla kątów szczególnych) https://pl.wikipedia.org/wiki/Funkcje_trygonometryczne - dostęp 2026-03-02
  • Wikipedia (PL): "Wektor" (podstawy pojęcia wektora i składowych) https://pl.wikipedia.org/wiki/Wektor - dostęp 2026-03-02

Materiały:

  • Podręcznik do fizyki/ mechaniki: rozkład siły na składowe (dział: wektory)
  • Zbiór zadań z trygonometrii: wartości sin/cos dla kątów 30°, 45°, 60°
  • Notatki z podstaw mechaniki technicznej dla kierunków mechanicznych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego