Parametr cos φ (współczynnik mocy) opisuje przesunięcie fazowe między napięciem a prądem w obwodzie prądu przemiennego i informuje, jaka część mocy pobieranej z sieci jest użyteczna jako moc czynna (P). W uproszczeniu: im większy cos φ, tym większy udział mocy czynnej w mocy pozornej (S), czyli "więcej z pobieranej mocy rzeczywiście napędza silnik", a mniej krąży jako moc bierna (Q).
W praktyce montażu i eksploatacji silnika ma to znaczenie głównie dla instalacji zasilającej:
- Prąd w przewodach: dla tej samej mocy czynnej i napięcia, niższy cos φ oznacza większą moc pozorną, a więc zwykle większy prąd. To może powodować większe straty cieplne w przewodach i aparaturze oraz większe spadki napięcia.
- Moc bierna: silniki (szczególnie indukcyjne) pobierają moc bierną do wytworzenia pola magnetycznego. Niski cos φ oznacza relatywnie duży udział tej mocy, co jest niekorzystne dla sieci i często wymaga kompensacji.
- Dobór elementów instalacji: wyższy prąd przy niskim cos φ może wpływać na dobór zabezpieczeń, przekrojów przewodów, styczników i transformatorów.
Odpowiedź "Wskazuje na efektywność silnika, im większy cos φ, tym większa moc czynna silnika" jest zasadniczo poprawna, jeśli przez "efektywność" rozumie się tu nie sprawność η, lecz właśnie większy udział mocy czynnej w mocy pobieranej z sieci. Warto pamiętać, że cos φ nie jest tym samym co sprawność (sprawność dotyczy stosunku mocy mechanicznej na wale do mocy elektrycznej pobranej).
Stwierdzenie, że cos φ "wskazuje na ilość energii zużywanej" jest mylące: energia zależy przede wszystkim od mocy czynnej i czasu pracy, a cos φ wpływa pośrednio na warunki pracy sieci (prądy, straty), nie jest jednak bezpośrednią miarą zużytej energii. Teza o wpływie cos φ na napięcie zasilania lub prędkość obrotową jest błędna: prędkość silnika zależy głównie od częstotliwości i liczby biegunów (oraz poślizgu), a nie od samego cos φ.
