W badaniach statystycznych kluczowe jest, aby zebrane dane pozwalały na wiarygodne wnioskowanie o badanej populacji (np. wszystkich klientach, pracownikach lub użytkownikach usługi). Dlatego poprawna zasada to losowość i reprezentatywność.
Losowość oznacza, że jednostki do próby dobiera się tak, aby każda miała znane (i najlepiej podobne) szanse znalezienia się w badaniu. Ogranicza to ryzyko doboru "wygodnego" (np. tylko osób z jednego działu albo tylko tych, którzy akurat są dostępni), który zniekształca wyniki.
Reprezentatywność oznacza, że struktura próby odpowiada strukturze populacji pod istotnymi cechami (np. wiek, stanowisko, lokalizacja, staż, typ klienta). Jeśli próba nie jest reprezentatywna, to nawet duża liczba ankiet może prowadzić do błędnych uogólnień.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?
- "Dane tylko od osób, które wyraziły zgodę" – zgoda bywa ważnym warunkiem organizacyjnym i etycznym, ale nie jest zasadą metodologiczną określającą jakość doboru próby. Dodatkowo w praktyce może prowadzić do samo-selekcji (odpowiadają tylko chętni), co obniża reprezentatywność.
- "Dane tylko od osób, które mają bezpośredni wpływ na wyniki badania" – to celowe zawężenie grupy, które zwykle tworzy stronniczość: pomija się osoby "bez wpływu", choć mogą one mieć istotne opinie lub zachowania.
- "W sposób losowy i celowy" – losowy i celowy dobór to różne podejścia. Dobór celowy może być stosowany w niektórych badaniach jakościowych lub pilotażach, ale nie spełnia celu losowania, którym jest ograniczenie stronniczości i umożliwienie uogólniania.
Wskazówka egzaminacyjna: gdy pytanie dotyczy "zasad gromadzenia danych" w sensie statystycznym, szukaj odpowiedzi związanych z jakością próby: losowaniem, reprezentatywnością i ograniczaniem błędu doboru.
