W przypadku nadwyżki materiałów (stan rzeczywisty jest wyższy niż stan wynikający z ewidencji) księgowanie prowadzi się typowo dwuetapowo.
Etap ujawnienia różnicy polega na doprowadzeniu ewidencji zapasów do stanu rzeczywistego. Ponieważ materiały są składnikiem aktywów, ich zwiększenie ujmuje się po stronie Wn konta 301 "Materiały". Równocześnie, aby oddzielić samo stwierdzenie różnicy od jej późniejszego rozliczenia, stosuje się konto rozliczeniowe 221 "Różnice inwentaryzacyjne" po stronie Ma. Dlatego poprawny zapis na etapie stwierdzenia nadwyżki to: Wn 301 / Ma 221.
Odpowiedź z zapisem Wn 221 / Ma 301 jest nieprawidłowa, ponieważ pomniejszałaby stan materiałów (kredyt 301), co odpowiadałoby raczej niedoborowi, a nie nadwyżce.
Warianty z kontem 760 "Pozostałe przychody operacyjne" nie opisują właściwie momentu stwierdzenia nadwyżki. Konto 760 wykorzystuje się zasadniczo dopiero w etapie rozliczenia różnic (po wyjaśnieniu i zatwierdzeniu), gdy nadwyżka staje się przychodem operacyjnym: Wn 221 / Ma 760. Z tego powodu zapis Wn 301 / Ma 760 pomija konto rozliczeniowe różnic, a zapis Wn 760 / Ma 301 dodatkowo zmniejsza materiały i jest sprzeczny z istotą nadwyżki.
W praktyce księgowy najpierw ujmuje różnicę na 301/221 na podstawie protokołu komisji inwentaryzacyjnej, a następnie doprowadza konto 221 do rozliczenia, aby nie pozostawiać na nim nierozliczonego salda na koniec okresu.
