KWALIFIKACJA MED9 - STYCZEŃ 2013

PYTANIE NR 45.
Podczas wykonywania odwarów farmaceuta jest głównie narażony na
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Odwar przygotowuje się przez gotowanie surowca w wodzie i pracę z wrzątkiem. Najczęstsze, bezpośrednie ryzyko na tym etapie to kontakt z gorącą parą i rozchlapywaną cieczą, co prowadzi do oparzeń. Pozostałe propozycje dotyczą typowych zagrożeń dla innych rozpuszczalników lub postaci (etanol, olej, pyły).

Pełne wyjaśnienie:

Odwar jest wyciągiem wodnym otrzymywanym z surowca (najczęściej roślinnego) poprzez ogrzewanie lub gotowanie w wodzie. W praktyce oznacza to pracę z wysoką temperaturą, wrzątkiem, gorącym naczyniem oraz unoszącą się parą.

Dlatego odpowiedź "poparzenie parą wodną" jest właściwa: para powstaje intensywnie podczas gotowania i może powodować oparzenia skóry (szczególnie dłoni i przedramion) przy podnoszeniu pokrywek, mieszaniu, przecedzaniu czy przelewaniu odwaru. To zagrożenie jest bezpośrednio związane z techniką sporządzania odwaru.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne lub mniej trafne?

  • "zatrucie parami etanolu" – etanol jest typowy dla nalewek i części wyciągów alkoholowych, a nie dla odwarów. W odwarze rozpuszczalnikiem jest woda, więc ekspozycja na opary etanolu nie jest głównym, charakterystycznym ryzykiem tej czynności.
  • "poparzenie gorącym olejem" – olej nie jest standardowym medium do otrzymywania odwarów. To zagrożenie pasowałoby raczej do pracy z kąpielą olejową lub preparatami olejowymi, a nie do wyciągu wodnego.
  • "zatrucie pyłami substancji leczniczej" – kontakt z pyłami może wystąpić przy ważeniu i przesypywaniu proszków, ale w procesie sporządzania odwaru dominują czynności "mokre" i termiczne. Pylenie nie jest tu typowym głównym zagrożeniem w porównaniu z ryzykiem oparzeń.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawia się odwar, skojarz go z hasłami woda + temperatura + para. Wtedy naturalnie wybierasz zagrożenie termiczne (oparzenie), a nie chemiczne (opary rozpuszczalników) czy związane z pyłem.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Odwar to wyciąg wodny otrzymywany przez ogrzewanie lub gotowanie surowca w wodzie. W praktyce oznacza pracę z wysoką temperaturą (wrzątek, gorące naczynie) i czynności takie jak mieszanie, przecedzanie oraz przelewanie, co wpływa na dobór zasad BHP.
Podczas gotowania woda intensywnie paruje, a para i skropliny mają wysoką temperaturę. Do oparzeń dochodzi najczęściej przy podnoszeniu pokrywki, mieszaniu lub przecedzaniu, gdy para uderza w dłonie i przedramiona albo gdy gorący płyn rozchlapie się na skórę.
Największe ryzyko oparzeń pojawia się przy manipulowaniu naczyniem z wrzątkiem: zdejmowaniu pokrywki, przelewaniu, przecedzaniu i wyciskaniu surowca oraz przy przenoszeniu gorącego naczynia. To momenty, gdy łatwo o kontakt z parą lub rozchlapanie płynu.
Nie jest to typowe główne zagrożenie odwaru, ponieważ odwar jest wyciągiem wodnym. Opary etanolu są charakterystyczne dla pracy z preparatami alkoholowymi (np. nalewkami) lub gdy etanol jest rozpuszczalnikiem. W odwarach dominują zagrożenia termiczne.
Zagrożenie pyłami pojawia się przede wszystkim przy pracy z proszkami: ważeniu, przesypywaniu, rozdrabnianiu i mieszaniu substancji sypkich. W odwarach większość czynności odbywa się w środowisku mokrym (woda), więc pylenie zwykle nie jest kluczowym ryzykiem tej konkretnej operacji.
Pomaga organizacja stanowiska i proste środki ochrony: stabilne naczynia, chwytaki/uchwyty do gorących elementów, zachowanie dystansu przy zdejmowaniu pokrywki oraz ochrona rąk i przedramion. Najważniejsze jest ograniczenie bezpośredniego kontaktu z parą i ryzyka rozlania.
W ujęciu praktycznym: napar kojarzy się z zalaniem surowca gorącą wodą i pozostawieniem do wytrawienia, a odwar z ogrzewaniem lub gotowaniem surowca w wodzie. Jeśli w pytaniu jest mowa o gotowaniu/wrzeniu, najczęściej chodzi o odwar i o zagrożenia wynikające z pary.
Sformułowanie "głównie" wskazuje na najbardziej typowe i najbardziej bezpośrednie ryzyko związane z daną czynnością. Nawet jeśli inne zagrożenia mogą wystąpić sporadycznie, należy wybrać to, które wynika z samej technologii procesu (dla odwaru: wysoka temperatura i para).
Częsty błąd to wybór odpowiedzi "chemicznej" (np. etanol), bo brzmi groźnie, mimo że nie pasuje do wyciągu wodnego. Inny błąd to przenoszenie skojarzeń z kuchni lub laboratorium (olej, dymy) bez powiązania z realną technologią odwaru w aptece.
Najpierw nazwij proces: odwar = woda + wrzenie/gotowanie. Następnie wybierz zagrożenie bezpośrednio wynikające z tego procesu: para i gorąca ciecz. Jeśli odpowiedź dotyczy innego rozpuszczalnika (etanol, olej) albo innej postaci (pyły), zwykle nie będzie "głównym" ryzykiem.
info

Około 60% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Odwar przygotowuje się przez gotowanie surowca w wodzie i pracę z wrzątkiem."

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z receptury aptecznej (wyciągi: napar i odwar)
  • Podstawy farmakognozji (metody otrzymywania wyciągów z surowców roślinnych)
  • Szkolenie BHP dla pracowników apteki/pracowni (praca z gorącymi cieczami)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego