KWALIFIKACJA CHM5 - CZERWIEC 2009

PYTANIE NR 30.
Podczas wypadku cysterny przewożącej olej napędowy nastąpił wyciek tej substancji do rzeki. Oblicz, w jakiej odległości od miejsca wycieku służby ratunkowe powinny zainstalować zaporę na rzece zbierającą zanieczyszczenie, jeśli na montaż zapory potrzeba około 2 godzin, a prędkość przepływu wody w rzece wynosi 6 m/min.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Odległość wyznacza zależność s = v · t.
2 godziny to 120 minut. Przy prędkości przepływu 6 m/min zanieczyszczenie przemieści się w tym czasie o 6 · 120 = 720 m. Dlatego zaporę należy zainstalować około 720 metrów poniżej miejsca wycieku.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu chodzi o to, aby służby ustawiły zaporę z wyprzedzeniem w miejscu, do którego dopłynie zanieczyszczenie w czasie potrzebnym na montaż. W najprostszym modelu przyjmuje się, że plama zanieczyszczeń przemieszcza się z prędkością zbliżoną do prędkości przepływu wody, czyli w ruchu jednostajnym.

Stosujemy więc podstawową zależność kinematyczną:

s = v · t

  • v – prędkość przepływu wody w rzece: 6 m/min
  • t – czas, po którym zapora ma być gotowa: 2 godziny

Kluczowy krok to poprawne przeliczenie jednostek czasu, bo prędkość podano w metrach na minutę. Zatem:

2 h = 2 · 60 min = 120 min

Teraz obliczamy drogę:

s = 6 m/min · 120 min = 720 m

Otrzymany wynik oznacza, że po około 2 godzinach zanieczyszczenie może znaleźć się około 720 m poniżej miejsca wycieku. Aby skutecznie je przechwycić, zapora powinna być rozstawiona co najmniej w tej odległości (w praktyce często z marginesem bezpieczeństwa, ale zadanie tego nie wymaga).

Dlaczego pozostałe propozycje są błędne? Wartości typu 200 m, 300 m lub 120 m zwykle wynikają z typowych pomyłek: użycia 2 minut zamiast 2 godzin, pominięcia mnożenia przez 60 albo zatrzymania się na części obliczeń bez kontroli jednostek. Na egzaminie zawsze sprawdzaj spójność jednostek: skoro v jest w m/min, to czas też musi być w minutach.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Użyj zależności s = v · t, gdzie s to droga, v prędkość przepływu, a t czas. Najpierw ujednolić jednostki (np. godziny na minuty), a dopiero potem wykonaj mnożenie. Wynik interpretuje się jako odległość wzdłuż nurtu.
Bo prędkość podano w m/min, więc czas musi być w minutach, aby jednostki się skróciły i wynik wyszedł w metrach. Brak konwersji powoduje błąd rzędu 60 razy. To jedna z najczęstszych pułapek w zadaniach z prędkością i czasem.
To informacja, że w przybliżeniu woda (a z nią część zanieczyszczeń unoszonych z nurtem) przemieszcza się o 6 metrów w każdej minucie. W zadaniach egzaminacyjnych zwykle zakłada się ruch jednostajny i pomija zjawiska dyspersji, wirów czy zatrzymań na brzegach.
Najczęstsze są: brak przeliczenia godzin na minuty lub sekundy, mylenie m/min z m/s, podstawienie czasu jako "2" bez jednostek oraz brak kontroli sensu wyniku (czy 120 m jest realne przy 2 godzinach i 6 m/min). Pomaga zapisywanie jednostek przy każdym kroku.
W zadaniu rachunkowym – tak, bo to wynik modelu. W praktyce często uwzględnia się margines na opóźnienia, zmienny przepływ, wiatr, rozlanie na zakolach i logistykę dojazdu. Egzamin jednak sprawdza głównie poprawne przeliczenie czasu i zastosowanie s = v · t.
Wystarczy pamiętać, że 1 godzina = 60 minut. Zatem 2 godziny to 2 · 60 = 120 minut. Dobry nawyk to dopisywanie jednostek przy wyniku ("120 min"), bo ogranicza ryzyko pomyłki w dalszych rachunkach.
Przy wstępnej ocenie rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń w ciekach: rozlewy paliw, ścieki, zawiesiny. Obliczenia pomagają szybko wyznaczyć miejsce działań, ostrzec użytkowników wody oraz zdecydować o zabezpieczeniu ujęć lub obszarów wrażliwych.
Nie zawsze. Plama może częściowo zatrzymywać się na przeszkodach, rozwarstwiać, przylegać do brzegów lub poruszać się inaczej przy zmiennym nurcie. W zadaniach egzaminacyjnych zwykle przyjmuje się uproszczenie: transport z nurtem z prędkością równą podanej prędkości przepływu.
Można oszacować: 6 m/min to 6 · 60 = 360 m/h. W 2 godziny będzie około 2 · 360 = 720 m. Taka kontrola "na godzinę" szybko wyłapuje błędy jednostek i daje pewność, że rząd wielkości jest właściwy.
Potrzebujesz tylko dwóch informacji: prędkości przepływu (w spójnych jednostkach) oraz czasu, po którym zapora ma być gotowa. Jeśli jednostki są różne (np. m/s i godziny), trzeba je ujednolicić. Bez tych danych nie da się policzyć odległości w prostym modelu.
info

Około 56% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Według specjalistów z branży: "Odległość wyznacza zależność s = v · t.2 godziny to 120 minut."

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Prędkość" – definicja i zależności jednostek, https://pl.wikipedia.org/wiki/Pr%C4%99dko%C5%9B%C4%87 (dostęp: 2026-03-02)
  • Wikipedia (PL): "Ruch jednostajny prostoliniowy" – zależność s = v·t, https://pl.wikipedia.org/wiki/Ruch_jednostajny_prostoliniowy (dostęp: 2026-03-02)
  • Khan Academy (PL): materiały o prędkości, czasie i drodze (ruch jednostajny), https://pl.khanacademy.org/science/physics/one-dimensional-motion (dostęp: 2026-03-02)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z fizyki: ruch jednostajny i jednostki (prędkość, czas, droga)
  • Podstawy hydrologii: interpretacja prędkości przepływu i transport zanieczyszczeń w rzece
  • Instrukcje/poradniki służb i jednostek ochrony środowiska dotyczące działań interwencyjnych przy rozlewach (część obliczeniowa i planistyczna)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego