KWALIFIKACJA ELM3 - WRZESIEŃ 2014

PYTANIE NR 14.
Pompa hydrauliczna z tłokowymi elementami roboczymi jest przestawiona na rysunku
Ilustracja przedstawia cztery różne schematy pomp hydraulicznych, które mogą być częścią egzaminu zawodowego dla
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Pompa z tłokowymi (tłoczkowymi) elementami roboczymi ma widoczne cylindryczne tłoczki wykonujące ruch posuwisto-zwrotny w otworach/cylindrach. Na rysunku D pokazano promieniowo rozmieszczone tłoczki stykające się z bieżnią, co jest cechą pompy tłoczkowej promieniowej.

Pełne wyjaśnienie:

Pompy hydrauliczne rozróżnia się przede wszystkim po kształcie i ruchu elementów roboczych, czyli części, które "wydzielają" komory o zmiennej objętości i wytwarzają przepływ oraz ciśnienie.

Poprawna jest odpowiedź "D", ponieważ na tym przekroju widać cylindryczne tłoczki (tłoczki/tłoki) umieszczone w promieniowo rozmieszczonych otworach w wirującym elemencie centralnym. Tłoczki współpracują z bieżnią zewnętrzną, a podczas obrotu wału wykonują ruch posuwisto-zwrotny: wysuwanie odpowiada fazie ssania, a wsuwanie fazie tłoczenia. To typowe cechy pompy tłoczkowej promieniowej, czyli pompy z tłokowymi elementami roboczymi.

Pozostałe rysunki nie spełniają warunku "tłokowych elementów roboczych":

  • "A" przedstawia pompę łopatkową: elementy robocze mają postać płaskich, prostokątnych łopatek przesuwających się w rowkach wirnika. Widoczna sprężyna służy do docisku łopatek do pierścienia, ale nie czyni z nich tłoczków.
  • "B" to pompa zębata o zazębieniu zewnętrznym: elementem roboczym są zęby dwóch kół zębatych, a transport cieczy odbywa się w przestrzeniach między zębami a korpusem.
  • "C" to pompa zębata o zazębieniu wewnętrznym: mniejsze koło współpracuje z większym kołem o uzębieniu wewnętrznym, a charakterystyczny jest element sierpowaty oddzielający strefę ssania od tłoczenia.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli na przekroju widzisz cylindryczne tłoczki (a nie łopatki ani zęby), szukaj pompy tłoczkowej; gdy widzisz płaskie łopatki w rowkach – to pompa łopatkowa; gdy dominują koła zębate – to pompa zębata.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Pompa tłoczkowa promieniowa to pompa wyporowa, w której cylindryczne tłoczki są rozmieszczone promieniowo wokół wału i wykonują ruch posuwisto-zwrotny podczas obrotu. Zmiana objętości komór powoduje ssanie i tłoczenie, co umożliwia uzyskanie wysokich ciśnień.
Szukaj cylindrycznych tłoczków pracujących w otworach/cylindrach oraz elementu, o który tłoczki się opierają (np. bieżnia). Kluczowa jest geometria: tłoczki są "walcami", a ich praca ma charakter posuwisto-zwrotny, nie ślizgowy jak w pompie łopatkowej.
W pompie łopatkowej elementy robocze to płaskie łopatki przesuwające się w rowkach wirnika. Ich ruch jest głównie ślizgowy, a szczelność zapewnia docisk do pierścienia. W pompie tłoczkowej elementem roboczym jest tłoczek cylindryczny wykonujący ruch posuwisto-zwrotny.
Sprężyna w pompie łopatkowej zwykle służy do dociskania łopatek do pierścienia mimośrodowego, aby ograniczyć przecieki i zapewnić poprawne uszczelnienie komór. To częsty "haczyk" na egzaminie: sama sprężyna nie oznacza układu tłokowego.
Pompa zębata zewnętrzna ma dwa zazębiające się koła zębate z uzębieniem na zewnątrz. Ciecz jest przenoszona w przestrzeniach między zębami a korpusem od strony ssawnej do tłocznej. Nie występują tu tłoczki ani łopatki jako elementy robocze.
W pompie zębatej zewnętrznej pracują dwa koła z uzębieniem zewnętrznym. W pompie zębatej wewnętrznej mniejsze koło współpracuje z większym kołem o uzębieniu wewnętrznym, a charakterystyczny bywa element sierpowaty oddzielający strefy ssania i tłoczenia.
Pompy tłoczkowe stosuje się tam, gdzie potrzebne są wysokie ciśnienia i/lub dobra kontrola przepływu, np. w napędach hydrostatycznych, precyzyjnych siłownikach i układach o dużym obciążeniu. W praktyce serwisowej mechatronika ważna jest też ich większa złożoność i wymagania czystości oleju.
Tak, to najpewniejsza metoda. Tłoczki są cylindryczne, łopatki są płaskie i prostokątne, a w pompach zębatych dominują koła zębate. Na egzaminie warto oceniać cały "zestaw cech": elementy robocze + sposób ich ruchu + układ komór.
Najczęściej myli się pompę łopatkową z tłoczkową przez zwrócenie uwagi na sprężynę albo na sam fakt, że coś "wysuwa się" w wirniku. Drugi typowy błąd to nierozróżnianie dwóch odmian pomp zębatych. Pomaga zasada: najpierw identyfikuj kształt elementu roboczego.
Ćwicz na przekrojach: wypisz cechy trzech rodzin pomp (tłoczkowe, łopatkowe, zębate) i naucz się "sygnałów" wizualnych: tłoczki promieniowe, łopatki w rowkach, koła zębate oraz element sierpowaty. Dobrą metodą jest robienie fiszek z rysunkiem i krótką listą cech.
info

Około 44% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Eksperci podkreślają: "Pompa z tłokowymi (tłoczkowymi) elementami roboczymi ma widoczne cylindryczne tłoczki wykonujące ruch posuwisto-zwrotny w otworach/cylindrach."

Źródła:

  • Wikipedia (PL), "Pompa hydrauliczna" – sekcje dot. pomp zębatych, łopatkowych i tłoczkowych: https://pl.wikipedia.org/wiki/Pompa_hydrauliczna (dostęp: 2026-03-13)
  • Wikipedia (EN), "Radial piston pump" – opis budowy i zasady działania: https://en.wikipedia.org/wiki/Radial_piston_pump (dostęp: 2026-03-13)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z hydrauliki siłowej (rozdziały o pompach wyporowych)
  • Katalogi i noty aplikacyjne producentów pomp (przekroje i opisy konstrukcji)
  • Materiały dydaktyczne z rysunku technicznego maszynowego (czytanie przekrojów)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego