Wywłaszczenie jest szczególnym trybem pozbawienia lub ograniczenia praw do nieruchomości w drodze decyzji administracyjnej, stosowanym wyłącznie na potrzeby realizacji celu publicznego. Z tego powodu ustawodawca przyjął zasadę, że wywłaszczenie ma charakter "ostateczności" i nie powinno być uruchamiane, jeżeli cel da się osiągnąć w sposób mniej dolegliwy.
W praktyce proceduralnym wyrazem tej zasady są uprzednie rokowania o nabycie nieruchomości w drodze umowy. Dopiero gdy takie rokowania nie doprowadzą do zawarcia umowy w wymaganym czasie, otwiera się droga do wszczęcia postępowania wywłaszczeniowego.
Istnieje jednak ważny wyjątek: gdy nieruchomość ma nieuregulowany stan prawny (np. brak księgi wieczystej lub brak dokumentów pozwalających ustalić osoby uprawnione), przepisu o obowiązku rokowań się nie stosuje. W takim przypadku nie ma realnego partnera do negocjacji, więc postępowanie można rozpocząć bezpośrednio.
Dlatego poprawna jest odpowiedź: "ma nieuregulowany stan prawny".
- "może być nabyta w drodze umowy" – wskazuje sytuację przeciwną do warunku dopuszczalności wywłaszczenia; skoro da się nabyć umownie, tryb wywłaszczeniowy nie powinien być uruchamiany.
- "stanowi własność Skarbu Państwa" – wywłaszczenie dotyczy pozbawienia/ograniczenia praw podmiotów innych niż Skarb Państwa; własność Skarbu Państwa nie jest typowym przedmiotem wywłaszczenia.
- "nie jest przeznaczona na realizację celu publicznego" – wywłaszczenie jest dopuszczalne wyłącznie na cele publiczne, więc brak takiego przeznaczenia wyklucza wszczęcie postępowania.
W nauce do egzaminu warto zapamiętać rozróżnienie: rokowania są regułą, a nieuregulowany stan prawny jest wyjątkiem, który pozwala pominąć etap rokowań i rozpocząć procedurę.
