KWALIFIKACJA ELM2 + ELM5 - CZERWIEC 2011

PYTANIE NR 40.
Poziomy jasny pas na ekranie odbiornika telewizyjnego wskazuje na uszkodzenie układu
Ilustracja przedstawia ekran telewizora z poziomym jasnym pasem, co sugeruje problem z układem odchylania pionowego.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Poziomy jasny pas (zwykle linia przez środek ekranu) oznacza, że wiązka nie jest odchylana w pionie, więc "składa się" do jednej linii. To typowy objaw awarii układu odchylania pionowego (np. brak sterowania lub zasilania tego toru).

Pełne wyjaśnienie:

W odbiorniku kineskopowym (CRT) obraz powstaje dzięki temu, że wiązka elektronów jest odchylana poziomo i pionowo, tworząc raster. Gdy oba odchylania działają prawidłowo, wiązka "skanuje" całą powierzchnię ekranu.

Poziomy jasny pas (często bardzo jasna linia w okolicy środka) oznacza, że skanowanie w pionie przestało działać: wiązka nadal przemieszcza się w poziomie, ale nie wykonuje ruchu góra–dół. W efekcie cała energia świecenia koncentruje się w jednej linii. To wskazuje na uszkodzenie układu odchylania pionowego (tor V), np. brak sygnału sterującego, brak zasilania końcówki odchylania lub awarię elementów w stopniu odchylania.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • Układ wysokiego napięcia odpowiada głównie za zasilanie kineskopu i warunki pracy wiązki; jego usterki częściej powodują brak obrazu, zmiany jasności, zaniki, trzaski lub inne symptomy, ale nie typowe "zapadnięcie" pionu do jednej linii.
  • Układ synchronizacji odpowiada za stabilność i "trzymanie" obrazu (brak pływania, przeskakiwania). Przy problemach z synchronizacją obraz zwykle jest niestabilny, roluje lub "ucieka", lecz nie redukuje się do pojedynczego poziomego pasa przy zachowanym odchylaniu poziomym.
  • Układ odchylania poziomego przy awarii powodowałby raczej pionowy jasny pas (brak odchylania w poziomie) albo zanik skanowania w poziomie, więc objaw byłby inny niż opisany.

Wskazówka egzaminacyjna: poziomy pas kojarz z brakiem odchylania pionowego, a pionowy pas z brakiem odchylania poziomego.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zwykle oznacza brak pracy odchylania pionowego: wiązka skanuje w poziomie, ale nie przemieszcza się góra–dół, więc cały obraz "składa się" do jednej jasnej linii. To klasyczny objaw usterki toru odchylania pionowego w CRT.
Gdy nie działa odchylanie pionowe, wiązka nie zmienia położenia w osi góra–dół, więc pozostaje na jednym poziomie. Ponieważ odchylanie poziome nadal działa, wiązka "rysuje" linię w lewo–prawo, czyli poziomy pas.
Typowo pojawia się pionowy jasny pas lub bardzo wąski obraz w pionie, bo wiązka nie jest odchylana w lewo–prawo. Często towarzyszą temu dodatkowe objawy w zasilaniu WN, bo odchylanie poziome bywa powiązane z przetwornicą.
Zwykle nie. Brak lub zła synchronizacja powoduje niestabilność: "pływanie", rolowanie, przeskakiwanie obrazu. Jasny poziomy pas to przede wszystkim deformacja geometryczna wynikająca z braku skanowania w pionie, a nie problemu z blokadą synchronizacji.
To część układu, która wytwarza prąd w cewkach odchylających tak, aby wiązka elektronów przemieszczała się po ekranie w kierunku góra–dół. Wraz z odchylaniem poziomym tworzy raster, czyli pełne "wypełnienie" ekranu liniami obrazu.
W praktyce często zawodzi końcówka odchylania (wzmacniacz pionu), zasilanie tego stopnia, elementy sprzęgające (np. kondensatory w torze), albo luty/połączenia. Diagnostyka zaczyna się zwykle od sprawdzenia zasilania i sygnału sterującego.
Bo energia wiązki koncentruje się w wąskim obszarze luminoforu, co może prowadzić do jego przegrzania i wypalenia śladu. Dlatego przy takim objawie w serwisie ogranicza się jasność i szybko diagnozuje tor odchylania pionowego.
Nie wprost. Opis "poziomy jasny pas" jako skutek braku odchylania odnosi się do technologii CRT, gdzie istnieje skanowanie wiązką. W LCD/LED podobny objaw zwykle ma inne przyczyny (matryca, taśmy, sterowniki), a nie układ odchylania.
Usterki WN częściej dają brak obrazu, problemy z jasnością/rozmiarem, zaniki, czasem dźwięk pracującej przetwornicy. Usterka odchylania daje charakterystyczne zniekształcenie geometrii (np. poziomą linię przy braku pionu), bo zmienia tor ruchu wiązki.
Ucz się mapowania: objaw na ekranie → blok funkcjonalny. Pomaga tabela skojarzeń (linia pozioma = pion, linia pionowa = poziom, rolowanie = synchronizacja). Ćwicz na przykładach usterek CRT i opisuj, co robi każdy blok: WN, odchylanie, synchronizacja.
info

Statystycznie 45% uczniów zna prawidłową odpowiedź. trudne

Eksperci podkreślają: "Poziomy jasny pas (zwykle linia przez środek ekranu) oznacza, że wiązka nie jest odchylana w pionie, więc "składa się" do jednej linii."

Źródła:

  • Wikipedia: Cathode-ray tube – sekcja o systemach odchylania (deflection), https://en.wikipedia.org/wiki/Cathode-ray_tube (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia: Deflection (electron beam) – opis odchylania wiązki w CRT, https://en.wikipedia.org/wiki/Deflection_(electron_beam) (dostęp: 2026-02-18)
  • Electronics Notes: CRT Deflection – opis odchylania poziomego i pionowego, https://www.electronics-notes.com/articles/electronic_components/cathode-ray-tube-crt/deflection.php (dostęp: 2026-02-18)

Materiały:

  • Podręczniki/opracowania serwisowe dotyczące budowy telewizorów kineskopowych (CRT) i bloków: odchylanie, WN, synchronizacja
  • Notatki z podstaw techniki telewizyjnej: raster, odchylanie, synchronizacja
  • Materiały szkolne/branżowe o typowych objawach i diagnozie usterek TV CRT

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego