W postępowaniu administracyjnym świadek co do zasady ma obowiązek złożyć zeznania, ale KPA przewiduje wyjątki chroniące więzi rodzinne i relacje o charakterze prawnym. Jednym z kluczowych wyjątków jest prawo odmowy zeznań przez określone osoby związane ze stroną postępowania.
Zgodnie z art. 83 § 1 KPA (w zakresie podanym w kontekście) uprawnienie to obejmuje m.in. osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia (adopcji). Przysposobienie tworzy relację prawną zbliżoną do pokrewieństwa, dlatego ustawodawca wprost wymienia tę kategorię jako uprawnioną do odmowy zeznań.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?
- "konkubentowi strony postępowania" – konkubinat to relacja faktyczna, bez małżeństwa i bez automatycznego objęcia katalogiem z art. 83 § 1 KPA. Brak wskazania w przepisie oznacza brak prawa odmowy na tej podstawie.
- "powinowatemu drugiego stopnia strony" – przepis (wg dostarczonego kontekstu) obejmuje powinowatych pierwszego stopnia. Drugi stopień powinowactwa nie mieści się w tym katalogu, więc nie daje uprawnienia do odmowy.
- "przyjacielowi strony postępowania" – bliska relacja emocjonalna nie jest więzią prawną wymienioną w art. 83 § 1 KPA. Prawo odmowy ma charakter wyjątkowy i dotyczy tylko wskazanych kategorii.
W praktyce organ powinien pouczać świadka o prawie odmowy zeznań przed przesłuchaniem (art. 83 § 3 KPA) oraz ustalić, czy zachodzi jedna z relacji wymienionych w przepisie (np. przysposobienie). Na egzaminie warto zapamiętać, że katalog ma charakter zamknięty: jeśli relacji nie ma w przepisie, to co do zasady nie ma też prawa odmowy.
