W klasycznym podziale działań profilaktycznych wyróżnia się profilaktykę pierwotną (I fazy), wtórną (II fazy) oraz trzeciorzędową (III fazy). Kluczem do rozpoznania właściwej fazy jest odpowiedź na pytanie: czy działanie ma zapobiec powstaniu choroby, czy ma ją wcześnie wykryć, czy ma ograniczać skutki już rozpoznanej choroby?
W treści pytania podano, że działania są adresowane do populacji podwyższonego ryzyka i polegają na próbie wykrycia choroby oraz wczesnym wdrożeniu leczenia. Wskazano też narzędzia: testy przesiewowe oraz okresowe kontrole stomatologiczne. To typowy zestaw działań dla profilaktyki wtórnej, czyli profilaktyki drugiej fazy: jej celem jest możliwie szybkie wykrycie problemu zdrowotnego i rozpoczęcie leczenia, zanim dojdzie do powikłań lub nieodwracalnych zmian.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?
- Pierwotna (I fazy) – koncentruje się na zapobieganiu powstaniu choroby (np. kształtowanie nawyków higienicznych, modyfikacja diety, eliminacja czynników ryzyka). Nie jest ukierunkowana na wykrywanie już istniejącej choroby.
- Wczesna – to określenie potoczne i nieprecyzyjne w kontekście klasyfikacji faz profilaktyki. "Wczesne wykrywanie" jest elementem profilaktyki wtórnej, ale sama odpowiedź nie wskazuje właściwej fazy.
- Trzeciej fazy (III fazy) – dotyczy ograniczania następstw choroby i powikłań, rehabilitacji oraz zapobiegania nawrotom u osób, u których choroba została już rozpoznana i leczona. Nie opisuje badań przesiewowych jako głównego narzędzia.
W praktyce higienistki stomatologicznej profilaktyka II fazy to m.in. systematyczne kontrole, ocena ryzyka, wczesne wychwytywanie zmian próchnicowych lub zapalnych i szybkie kierowanie pacjenta do leczenia, zanim dojdzie do zaawansowania procesu chorobowego.
