KWALIFIKACJA ELE2 - STYCZEŃ 2011

PYTANIE NR 15.
Przedstawiona na schemacie instalacja zawiera:
Ilustracja przedstawia schemat elektryczny, który jest częścią egzaminu zawodowego dla elektryków, kwalifikacja EE5.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Układ sterowania oświetleniem z trzech miejsc realizuje się standardowo przez dwa łączniki zmienne na końcach obwodu oraz jeden łącznik krzyżowy w środku torów korespondencyjnych.
Dlatego poprawne jest wskazanie: "dwa łączniki zmienne i jeden łącznik krzyżowy".

Pełne wyjaśnienie:

W instalacjach oświetleniowych dobór łączników zależy od tego, z ilu miejsc ma być możliwe załączanie i wyłączanie tego samego obwodu.

Sterowanie z trzech miejsc (np. początek korytarza, środek, koniec) wykonuje się klasycznie w układzie: łącznik zmienny – łącznik krzyżowy – łącznik zmienny. Dwa łączniki zmienne (często nazywane schodowymi) znajdują się na krańcach układu, ponieważ to one przełączają przewód wspólny między dwoma torami korespondencyjnymi. Pomiędzy nimi umieszcza się łącznik krzyżowy, który przełącza (krzyżuje) pary torów korespondencyjnych, umożliwiając zmianę stanu obwodu z dodatkowego miejsca.

Odpowiedź "dwa łączniki zmienne i jeden łącznik krzyżowy" jest więc zgodna z zasadą budowy układu dla trzech punktów sterowania.

Pozostałe propozycje są typowymi pomyłkami:

  • "dwa łączniki krzyżowe i jeden łącznik zmienny" – w praktyce układ musi mieć dwa łączniki zmienne na końcach. Sam łącznik krzyżowy nie posiada zacisku wspólnego w taki sposób, by zastąpić łącznik zmienny w skrajnym punkcie.
  • "dwa łączniki jednobiegunowe i jeden łącznik krzyżowy" – łącznik jednobiegunowy (zwykły) nie realizuje przełączania między dwoma torami, więc nie zbuduje funkcji sterowania z wielu miejsc.
  • "dwa łączniki świecznikowe i jeden łącznik jednobiegunowy" – łącznik świecznikowy służy do sterowania dwoma obwodami (np. dwie sekcje oprawy) z jednego miejsca, a nie do przełączania torów korespondencyjnych w układzie wielopunktowym.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy widzisz sterowanie z trzech miejsc, szukaj w schemacie dwóch elementów "na końcach" (zmienne) oraz jednego "pośrodku" (krzyżowy). Dla czterech i więcej miejsc dokładane są kolejne łączniki krzyżowe, ale końce pozostają zmienne.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Łącznik zmienny (często nazywany schodowym) to łącznik, który przełącza styk wspólny między dwoma wyjściami. Dzięki temu można sterować jednym obwodem z dwóch miejsc, a w połączeniu z łącznikiem krzyżowym także z większej liczby miejsc.
Łącznik krzyżowy służy do sterowania tym samym obwodem z trzech lub więcej miejsc. Jest wpinany pomiędzy dwa łączniki zmienne i przełącza (zamienia) pary przewodów korespondencyjnych, zmieniając stan obwodu po każdym przełączeniu.
Najczęściej stosuje się układ: dwa łączniki zmienne na końcach oraz jeden łącznik krzyżowy pomiędzy nimi. Taki zestaw umożliwia zmianę stanu oświetlenia z dowolnego z trzech punktów sterowania.
Na końcach obwodu potrzebne są elementy z zaciskiem wspólnym, które przełączają tor zasilania między dwiema "korespondencjami". Tę funkcję spełnia łącznik zmienny. Łącznik krzyżowy działa pośrednio i nie zastąpi końcowego przełączania.
W klasycznym rozwiązaniu mechanicznym – nie. Do trzech miejsc potrzebujesz elementu pośredniego, który przełącza tory korespondencyjne, czyli łącznika krzyżowego. Alternatywą są rozwiązania elektroniczne (przekaźniki, automatyka), ale to inna zasada działania.
Łącznik jednobiegunowy ma jeden tor: rozłącza lub załącza przewód w jednym miejscu. Łącznik zmienny przełącza wspólny styk na jedno z dwóch wyjść (ma więc "dwa kierunki" połączenia). Na schemacie widać to po liczbie i układzie styków.
Najczęstsze pomyłki to zamiana przewodów korespondencyjnych z przewodem wspólnym, błędne podłączenie łącznika krzyżowego (wejścia z wyjściami), oraz założenie, że zwykły łącznik jednobiegunowy "zastąpi" zmienny. Skutkiem jest brak poprawnego przełączania.
Łącznik świecznikowy stosuje się, gdy chcesz sterować dwoma niezależnymi obwodami z jednego miejsca (np. dwie grupy żarówek w oprawie). Nie służy on do sterowania jednym obwodem z wielu miejsc, więc nie jest odpowiednikiem łącznika zmiennego.
Praktycznie rozpoznasz go po tym, że ma więcej zacisków niż typowy łącznik jednobiegunowy i zwykle jest opisany jako "krzyżowy". W puszce często widać cztery przewody torów korespondencyjnych. Dodatkowo producenci podają schemat podłączenia na obudowie.
Ćwicz rozpoznawanie symboli łączników i licz przewody/tory w schemacie. Utrwal typowe układy: sterowanie z 2 miejsc (2 zmienne) oraz z 3 miejsc (2 zmienne + krzyżowy). Dobrze działa też rysowanie własnych schematów i omawianie ich krok po kroku.
info

Około 45% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Źródła:

  • PN-EN 60669-1: Wymagania dotyczące łączników do domowych i podobnych stałych instalacji elektrycznych – część ogólna (zakres: definicje i wymagania dla łączników instalacyjnych)
  • PN-HD 60364 (seria): Instalacje elektryczne niskiego napięcia – zasady ogólne i dobór oraz montaż wyposażenia elektrycznego (kontekst: instalacje odbiorcze i osprzęt)

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty do nauki czytania schematów instalacji elektrycznych (dział: instalacje oświetleniowe)
  • Instrukcje producentów osprzętu instalacyjnego (schematy połączeń łącznika zmiennego i krzyżowego)
  • Materiały dydaktyczne szkół/CKZ dotyczące układów schodowych i krzyżowych (ćwiczenia ze schematami)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego