KWALIFIKACJA ELM3 - WRZESIEŃ 2015

PYTANIE NR 5.
Przedstawiony na rysunku przyrząd przeznaczony jest do pomiaru
Ilustracja przedstawia zestaw szczelinomierzy, które są narzędziem pomiarowym używanym do mierzenia luzów między
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Poprawna jest odpowiedź o pomiarze luzów, ponieważ taki przyrząd stosuje się do sprawdzania szczeliny między dwiema współpracującymi powierzchniami podczas montażu i regulacji. Pozostałe propozycje dotyczą innych narzędzi: pomiaru warstwy skrawanej, pomiaru gwintu lub doboru średnicy otworów.

Pełne wyjaśnienie:

W montażu maszyn i urządzeń mechatronicznych często trzeba skontrolować luz/szczelinę pomiędzy dwiema powierzchniami współpracującymi (np. po złożeniu węzła, po regulacji, przy ustawianiu elementów prowadzących). Do takiej kontroli używa się przyrządów przeznaczonych właśnie do pomiaru szczelin, czyli oceny, jaka minimalna grubość "mieści się" pomiędzy elementami bez nadmiernego wcisku.

Odpowiedź "luzów między powierzchniami montowanych części maszyn" opisuje typowe zastosowanie: szybkie sprawdzenie, czy szczelina jest w dopuszczalnym zakresie, a także czy luz jest równomierny na długości styku. Jest to praktyczna czynność kontrolna w montażu i konserwacji, bo zbyt mały luz może powodować zacieranie, wzrost tarcia i temperatury, a zbyt duży – drgania, hałas i przyspieszone zużycie.

Pozostałe odpowiedzi są niepoprawne, ponieważ odnoszą się do innych wielkości i innych przyrządów:

  • "grubości skrawanej powierzchni obrabianego elementu" sugeruje pomiar związany z obróbką skrawaniem (warstwa skrawana, naddatek, głębokość skrawania). Tego typu kontrolę wykonuje się zwykle metodami warsztatowymi i pomiarami wymiarów (np. suwmiarką, mikrometrem), a nie przyrządem do szczelin montażowych.
  • "zarysu i skoku gwintu śruby" dotyczy identyfikacji gwintu, do czego służy gwintomierz (sprawdza skok i profil). To inna funkcja: rozpoznanie parametrów gwintu, a nie kontrola luzu między powierzchniami.
  • "średnicy otworów, w celu dobrania śrub montażowych" wskazuje na kontrolę średnicy otworu. W praktyce używa się do tego m.in. suwmiarki, średnicówki lub sprawdzianów, bo pomiar średnicy wymaga narzędzia dopasowanego do geometrii otworu.

Wskazówka egzaminacyjna: jeśli odpowiedzi obejmują gwint, średnicę i luz, to najpierw przypisz każdej z tych wielkości typowy przyrząd. Następnie wybierz tę odpowiedź, która pasuje do funkcji przyrządu pokazanego na rysunku (kontrola szczeliny/luzu to odrębna grupa narzędzi).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Luz montażowy to celowo pozostawiona szczelina/odstęp między współpracującymi elementami. Mierzy się go, aby zapewnić poprawną pracę (brak zacierania), możliwość smarowania oraz kompensację rozszerzalności cieplnej. Zbyt mały luz zwiększa tarcie, a zbyt duży powoduje luzy, hałas i szybkie zużycie.
Szczelinomierz pozwala sprawdzić, jaka grubość "wchodzi" między dwie powierzchnie. W praktyce dobiera się listek/płytkę i wsuwając ją w szczelinę ocenia się, czy luz odpowiada oczekiwanej wartości. Wynik to przybliżona wartość szczeliny w badanym miejscu.
Kontrolę wykonuje się po złożeniu węzła, po regulacji elementów współpracujących oraz w trakcie przeglądów. Jest typowa m.in. przy ustawianiu prowadnic, mechanizmów napędowych i elementów ruchomych, gdzie niewłaściwy luz może powodować zatarcia lub drgania.
Pomiar gwintu dotyczy geometrii gwintu (np. skoku i profilu) i służy identyfikacji śruby/nakrętki. Pomiar luzu dotyczy szczeliny między dwiema powierzchniami po montażu. To różne obiekty pomiaru i zwykle używa się innych przyrządów (gwintomierza vs przyrządu do szczelin).
Gwintomierz ma końcówki dopasowane do zębów gwintu i przykłada się go do gwintu, aby dopasować skok. Przyrząd do szczelin służy do wsuwania w szczelinę między powierzchniami. Jeśli narzędzie "pracuje" między dwoma elementami, zwykle chodzi o kontrolę luzu.
Czasem można oszacować szczelinę suwmiarką, ale jest to niewygodne i mniej pewne przy małych luzach lub w trudno dostępnych miejscach. Do szczelin montażowych stosuje się narzędzia wyspecjalizowane, bo pozwalają sprawdzić luz miejscowo i szybciej ocenić, czy elementy nie pracują zbyt ciasno.
Częste błędy to dociskanie przyrządu "na siłę" (zawyża/ zaniża ocenę), pomiar w zabrudzonym miejscu (opiłki, smar), brak powtarzalności w kilku punktach oraz pomijanie warunków montażu (np. dokręcenia, ustawienia). Warto mierzyć w kilku miejscach i przy właściwym docisku.
Nierównomierny luz może oznaczać przekoszenie elementów, nierównoległość powierzchni, błędy montażu lub zużycie. W praktyce prowadzi to do punktowych przeciążeń, większego tarcia i szybszego uszkodzenia. Dlatego kontroluje się szczelinę w kilku punktach, a nie tylko w jednym miejscu.
Do pomiaru średnicy otworów stosuje się m.in. suwmiarki (w ograniczonym zakresie), średnicówki oraz sprawdziany. Dobór zależy od wymaganej dokładności i dostępności miejsca. Te narzędzia mierzą geometrię otworu, a nie szczelinę między dwiema powierzchniami.
Najlepiej uczyć się przez skojarzenie: wielkość mierzona → typowy przyrząd (gwint → gwintomierz, średnica → średnicówka/suwmiarka, luz → przyrząd do szczelin). Dodatkowo warto ćwiczyć na zdjęciach/stanowisku: rozpoznawanie narzędzia i wskazanie, do czego służy w montażu i konserwacji.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 65% zdających egzamin. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Poprawna jest odpowiedź o pomiarze luzów, ponieważ taki przyrząd stosuje się do sprawdzania szczeliny między dwiema współpracującymi powierzchniami podczas montażu i regulacji."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Szczelinomierz - dostęp 2026-02-27
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Gwintomierz - dostęp 2026-02-27

Materiały:

  • Szczegółowe informacje wymagają materiałów specjalistycznych (podręcznik/atlas narzędzi pomiarowych dla montażu mechanicznego)
  • Instrukcje stanowiskowe z pracowni montażu i pomiarów (szkolne)
  • Karty katalogowe producentów narzędzi pomiarowych opisujące zastosowania przyrządów

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego