KWALIFIKACJA EKA4 - TEST WIEDZY NR 7

PYTANIE NR 6.
Przeprowadź analizę statystyczną na podstawie wykresu punktowego. Co można powiedzieć o korelacji między dwoma zmiennymi, jeżeli punkty na wykresie są rozproszone losowo, bez widocznego kierunku?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Losowy rozrzut punktów na wykresie punktowym, bez trendu rosnącego lub malejącego, oznacza brak widocznej zależności (zwłaszcza liniowej) między zmiennymi. Dlatego właściwy wniosek to brak korelacji. Silna dodatnia/ujemna korelacja dawałaby wyraźny kierunek układu punktów.

Pełne wyjaśnienie:

Wykres punktowy (wykres rozrzutu) służy do szybkiej, wizualnej oceny zależności między dwiema zmiennymi. Jeżeli punkty układają się wzdłuż "pasa" rosnącego od lewej do prawej, mówimy o korelacji dodatniej. Jeżeli układają się wzdłuż pasa malejącego, wskazuje to na korelację ujemną.

W sytuacji opisanej w pytaniu punkty są rozproszone losowo i nie widać kierunku (brak trendu rosnącego ani malejącego). Taki obraz danych oznacza, że nie ma wyraźnego związku między zmiennymi, czyli wniosek jakościowy brzmi: nie ma korelacji (w praktyce: brak korelacji liniowej lub korelacja bliska zeru).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • Silna dodatnia korelacja – wymagałaby, aby wraz ze wzrostem jednej zmiennej druga zwykle rosła; na wykresie punkty układałyby się w wyraźnym trendzie rosnącym.
  • Silna ujemna korelacja – wymagałaby, aby wraz ze wzrostem jednej zmiennej druga zwykle malała; punkty układałyby się w trendzie malejącym.
  • Dane są niewystarczające – w kontekście pytania informacja o losowym rozrzucie bez kierunku jest wystarczająca do wniosku opisowego o braku korelacji. Oczywiście w realnej analizie można dodatkowo policzyć współczynnik korelacji i sprawdzić istotność statystyczną, ale to nie jest konieczne do odpowiedzi na pytanie.

W praktyce technika ekonomisty taka ocena pomaga zdecydować, czy warto dalej modelować zależność (np. regresją), czy raczej szukać innych zmiennych, które lepiej wyjaśniają obserwacje.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najczęściej oznacza, że nie widać zależności między zmiennymi: brak trendu rosnącego i brak trendu malejącego. W praktyce interpretuje się to jako brak korelacji (zwłaszcza liniowej) lub korelację bardzo bliską zeru.
Dodatnia korelacja występuje, gdy wraz ze wzrostem jednej zmiennej zwykle rośnie druga. Na wykresie punkty układają się w "pas" biegnący z lewego do prawego górnego rogu, a nie w chaotyczny rozkład.
Ujemna korelacja występuje, gdy wzrost jednej zmiennej wiąże się ze spadkiem drugiej. Na wykresie punkty tworzą trend malejący: układ z lewego górnego do prawego dolnego obszaru.
Korelacja opisuje kierunek współzmienności (razem rośnie albo razem maleje). Jeśli punkty nie tworzą żadnego uporządkowanego trendu, to nie ma regularnej współzmienności – zmiany jednej zmiennej nie są powiązane z przewidywalnymi zmianami drugiej.
Niekoniecznie. Wykres może nie pokazywać związku liniowego, ale czasem istnieje zależność nieliniowa (np. U-kształtna). Wtedy warto rozważyć transformacje danych, inny model albo dodatkowe wykresy i miary dopasowane do nieliniowości.
To miara tego, czy dwie zmienne zmieniają się w sposób zbliżony do relacji prostej: gdy jedna rośnie, druga rośnie (dodatnia) lub maleje (ujemna). W ekonomii pomaga ocenić, czy wskaźniki mogą być ze sobą powiązane.
Częsty błąd to dopatrywanie się trendu na podstawie kilku punktów skrajnych albo mylenie "dużego rozrzutu" z brakiem korelacji. Warto patrzeć, czy większość punktów układa się w wyraźny kierunek, a nie tylko pojedyncze obserwacje.
Po ocenie wizualnej można policzyć współczynnik korelacji (np. Pearsona) i porównać wynik z 0. Dodatkowo w wykresie punktowym można dodać linię trendu, aby zobaczyć, czy pojawia się wyraźny kierunek i jak duże są odchylenia.
Przy wstępnej analizie danych: np. koszt reklamy vs. przychód, cena vs. wielkość sprzedaży, czas realizacji vs. liczba reklamacji. Wykres pozwala szybko ocenić, czy warto budować model zależności lub szukać innych czynników.
Tak, gdy nie mamy informacji o układzie punktów albo wykres jest nieczytelny (np. brak skali, zbyt mało punktów, brak danych). W tym pytaniu jednak opis wykresu jest jednoznaczny: losowy rozrzut bez kierunku pozwala na wniosek o braku korelacji.
info

Około 68% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. średnie

Eksperci podkreślają: "Losowy rozrzut punktów na wykresie punktowym, bez trendu rosnącego lub malejącego, oznacza brak widocznej zależności (zwłaszcza liniowej) między zmiennymi."

Źródła:

  • NIST/SEMATECH e-Handbook of Statistical Methods – sekcja o wykresie rozrzutu (Scatter Plot) i interpretacji zależności: https://www.itl.nist.gov/div898/handbook/ (dostęp 2026-02-18)
  • Khan Academy (PL) – materiały o korelacji i wykresach rozrzutu (statystyka): https://pl.khanacademy.org/math/statistics-probability (dostęp 2026-02-18)
  • Wikipedia (PL) – hasła: "Wykres rozrzutu" oraz "Korelacja" (definicje i interpretacja): https://pl.wikipedia.org/wiki/Wykres_rozrzutu oraz https://pl.wikipedia.org/wiki/Korelacja (dostęp 2026-02-18)

Materiały:

  • Podręcznik do statystyki opisowej dla szkół ekonomicznych (działy: korelacja i wykresy rozrzutu)
  • Materiały GUS dotyczące podstaw statystyki i prezentacji danych (sekcje o wykresach i interpretacji)
  • Kursy/wprowadzenia do analizy danych w arkuszu kalkulacyjnym (wykres punktowy i linia trendu)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego