KWALIFIKACJA MEC3 + MEC5 + MEC8 + MEC9 - CZERWIEC 2011

PYTANIE NR 27.
Przy jakim kącie między siłą F a osią x (zwrot siły przeciwny zwrotowi osi), związek między siłą F i jej rzutem Fx wynosi Fx = -F
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Rzut siły na oś x opisuje zależność Fx = F · cos(α), gdzie α to kąt między zwrotem siły a dodatnim zwrotem osi. Warunek Fx = −F oznacza cos(α)=−1, czyli siła jest skierowana dokładnie przeciwnie do osi x. Taki kąt wynosi 180°.

Pełne wyjaśnienie:

Składowa (rzut) siły F na oś x jest opisywana klasyczną zależnością:

Fx = F · cos(α)

gdzie α to kąt między zwrotem wektora siły a dodatnim zwrotem osi x. Znak składowej informuje, czy siła "działa w stronę dodatnią osi" (Fx > 0), czy "w stronę przeciwną" (Fx < 0).

W zadaniu podano warunek Fx = −F. To bardzo charakterystyczny przypadek: wartość składowej na osi x ma taką samą wartość jak sama siła, ale ma znak ujemny. Oznacza to, że cała siła leży na osi x, lecz jest zwrócona przeciwnie do jej dodatniego zwrotu.

Podstawiamy do wzoru:

  • Fx = −F
  • F · cos(α) = −F
  • cos(α) = −1

Cosinus jest równy −1 dla kąta 180°, więc to jest jedyna poprawna odpowiedź.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • : cos(0°)=1, więc Fx = F (składowa dodatnia, zgodna ze zwrotem osi).
  • 90°: cos(90°)=0, więc Fx = 0 (siła jest prostopadła do osi x, brak składowej w osi).
  • 270°: w typowej interpretacji kątów w geometrii cos(270°)=0, więc Fx = 0 (to kąt odpowiadający kierunkowi osi y, nie daje Fx = −F).

Wskazówka egzaminacyjna: gdy składowa ma wartość równą całej sile (|Fx|=F), to wektor siły jest równoległy do osi; o znaku decyduje zgodność lub przeciwność zwrotu.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Rzut siły na oś x (składowa Fx) to liczba opisująca, jak duża część siły działa wzdłuż osi x. Zależy od kąta między siłą a dodatnim zwrotem osi: Fx = F·cos(α). Znak mówi, czy działa zgodnie (+) czy przeciwnie (−) do osi.
Użyj wzoru Fx = F·cos(α), gdzie α to kąt między zwrotem siły a dodatnim zwrotem osi x. Następnie podstaw wartość cosinusa (z kalkulatora lub tablic). Jeśli cos(α) jest ujemny, składowa Fx będzie ujemna.
Przy α = 180° wektor siły jest dokładnie przeciwny do dodatniego zwrotu osi x. Wtedy cos(180°) = −1, więc Fx = F·(−1) = −F. Oznacza to pełną "składową" na osi x, ale działającą w stronę przeciwną.
Tak. Dla α = 90° siła jest prostopadła do osi x, więc nie "pcha" ani nie "ciągnie" wzdłuż tej osi. Ponieważ cos(90°)=0, otrzymujemy Fx = F·0 = 0. To typowy przypadek, gdy siła działa wyłącznie w osi y.
Znak zależy od tego, czy zwrot składowej pokrywa się z dodatnim zwrotem osi. Jeśli siła ma składową w prawo (standardowo +x), Fx jest dodatnie. Jeśli składowa jest w lewo (przeciwnie do +x), Fx jest ujemne. Matematycznie odpowiada temu znak cos(α).
Oznacza to, że wektor siły jest skierowany dokładnie w przeciwną stronę niż dodatni zwrot danej osi. Dla osi x będzie to sytuacja, gdy siła "celuje" w stronę −x. W takim ustawieniu składowa na osi x ma znak ujemny i może osiągnąć wartość −F.
Najczęściej potrzebne są wartości dla kątów szczególnych: cos(0°)=1, cos(90°)=0, cos(180°)=−1, cos(270°)=0. Pozwalają szybko ocenić składowe bez kalkulatora, zwłaszcza przy zadaniach z rzutami sił i prostymi układami współrzędnych.
Kąt 180° oznacza kierunek dokładnie wzdłuż osi x, ale przeciwny do dodatniego zwrotu, więc daje Fx = −F. Kąt 270° odpowiada kierunkowi osi y (w dół w typowym układzie), więc cos(270°)=0 i Fx = 0. To zupełnie inna orientacja.
Nie zawsze. Dla składowej na oś, względem której mierzysz kąt, zwykle pojawia się cosinus. Jeśli kąt jest podany do innej osi (np. do osi y), to składowa na x może wynikać z sinusa. Dlatego ważne jest, aby wiedzieć, do której osi odnosi się kąt α.
Ćwicz rysunek wektorów, zaznaczanie osi i zwrotów oraz szybkie rozpoznawanie kątów szczególnych. Naucz się wzoru Fx = F·cos(α) i analogicznie dla innych osi. Rozwiązuj krótkie zadania: raz z α=0°, 90°, 180°, 270°, a potem z kątami pośrednimi.
info

Statystycznie 62% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Według specjalistów z branży: "Rzut siły na oś x opisuje zależność Fx = F · cos(α), gdzie α to kąt między zwrotem siły a dodatnim zwrotem osi."

Źródła:

  • Wikipedia: Iloczyn skalarny – definicja i związek z cosinusem kąta między wektorami, https://pl.wikipedia.org/wiki/Iloczyn_skalarny (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia: Cosinus – wartości dla kątów szczególnych (m.in. cos 180° = −1, cos 90° = 0), https://pl.wikipedia.org/wiki/Cosinus (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia: Rzut wektora – pojęcie rzutu i składowej wektora na oś/kierunek, https://pl.wikipedia.org/wiki/Rzut_wektora (dostęp: 2026-02-18)

Materiały:

  • Podstawy statyki: rozkład sił na składowe w układzie współrzędnych
  • Tablice wartości funkcji trygonometrycznych dla kątów szczególnych
  • Ćwiczenia z iloczynu skalarnego i interpretacji cosinusa kąta między wektorami

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego