KWALIFIKACJA ELE5 - PAŹDZIERNIK 2016 (test 2)

PYTANIE NR 12.
Przy wymianie uzwojeń w transformatorze jednofazowym o danych: SN = 200 VA, U1N = 230 V, U2N = 14,6 V uzwojenie pierwotne należy wykonać drutem nawojowym
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Uzwojenie pierwotne ma znacznie wyższe napięcie (230 V) niż wtórne (14,6 V), więc musi mieć większą liczbę zwojów (U ~ N). Jednocześnie przy tej samej mocy prąd po stronie 230 V jest mniejszy niż po stronie 14,6 V, dlatego można zastosować cieńszy drut niż w uzwojeniu wtórnym.

Pełne wyjaśnienie:

W transformatorze jednofazowym zachodzą dwie kluczowe zależności, które łącznie pozwalają dobrać uzwojenia:

  • Napięcie jest proporcjonalne do liczby zwojów (w uproszczeniu: U ~ N). To oznacza, że strona o wyższym napięciu wymaga większej liczby zwojów.
  • Prąd zależy od mocy i napięcia. Dla transformatora o mocy pozornej S prąd uzwojenia można oszacować jako I ≈ S/U. Przy tym samym S uzwojenie o wyższym napięciu przenosi mniejszy prąd.

W danych z zadania uzwojenie pierwotne ma 230 V, a wtórne 14,6 V. Z tego wynika, że uzwojenie pierwotne powinno mieć więcej zwojów niż wtórne, bo w przeciwnym razie nie uzyska się wymaganego przełożenia napięciowego.

Jednocześnie, przy tej samej mocy transformatora, prąd po stronie 230 V jest wielokrotnie mniejszy niż po stronie 14,6 V. Skoro średnicę (przekrój) drutu dobiera się głównie do prądu oraz dopuszczalnej gęstości prądu i nagrzewania, to uzwojenie pierwotne może być wykonane drutem o mniejszej średnicy niż uzwojenie wtórne.

Dlatego odpowiedź mówiąca o "mniejszej średnicy i większej liczbie zwojów niż uzwojenie wtórne" jest zgodna z zasadą działania transformatora.

Pozostałe odpowiedzi są błędne, bo łączą nieprawidłowo liczbę zwojów i średnicę drutu: warianty z mniejszą liczbą zwojów po stronie pierwotnej przeczą zależności U ~ N, a warianty z większą średnicą drutu na stronie pierwotnej ignorują fakt, że prąd pierwotny jest mniejszy od wtórnego przy tej samej mocy.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
O liczbie zwojów decyduje wymagane napięcie uzwojenia. W uproszczeniu napięcie jest proporcjonalne do liczby zwojów, więc uzwojenie o wyższym napięciu ma więcej zwojów. To jest podstawa przełożenia transformatora i nie wynika bezpośrednio z mocy.
W transformatorze obniżającym napięcie prąd po stronie wtórnej jest większy (bo przy podobnej mocy napięcie jest mniejsze). Grubość drutu dobiera się do prądu i nagrzewania, więc wtórne wymaga większego przekroju, a pierwotne – mniejszego.
W typowych zadaniach szkolnych stosuje się przybliżenie: I ≈ S/U. Dla uzwojenia o wyższym napięciu (np. 230 V) prąd wyjdzie mniejszy, a dla uzwojenia niskonapięciowego (np. kilkanaście woltów) prąd wyjdzie większy, co wpływa na dobór drutu.
Zbyt cienki drut powoduje zbyt dużą rezystancję uzwojenia, większe straty mocy i nagrzewanie. Może to skutkować spadkiem napięcia pod obciążeniem, przegrzewaniem transformatora, a w skrajnych przypadkach uszkodzeniem izolacji i zwarciem międzyzwojowym.
Nie. Liczba zwojów wynika głównie z wymaganego napięcia, a grubość drutu przede wszystkim z prądu i dopuszczalnego nagrzewania. Często uzwojenie o większej liczbie zwojów (wyższe napięcie) ma mniejszy prąd, więc może mieć cieńszy drut.
Najczęstsze pomyłki to: mieszanie pojęć "więcej zwojów" z "grubszy drut", ignorowanie zależności prądu od napięcia przy tej samej mocy oraz wybór odpowiedzi na podstawie intuicji, że strona pierwotna musi być "mocniejsza", więc rzekomo grubsza.
Transformatory lub zasilacze pojawiają się m.in. w układach automatyki i zabezpieczeń: zasilanie sterowników, czujników, modułów detekcji gazu, elementów wykonawczych (np. elektrozaworów) oraz układów sygnalizacji. Zrozumienie przełożenia pomaga ocenić poprawność doboru zasilania.
Nie. Trzeba dobrać zarówno liczbę zwojów (dla uzyskania właściwego napięcia), jak i przekrój drutu (dla prądu i temperatury pracy), a także klasę izolacji, sposób ułożenia uzwojeń i impregnację. Same zwoje bez poprawnego drutu mogą prowadzić do przegrzewania.
Najczęściej pierwotne to to, które jest przeznaczone do zasilania z sieci (wyższe napięcie), a wtórne daje napięcie wyjściowe (niższe lub inne wymagane). W praktyce identyfikację wykonuje się po oznaczeniach, dokumentacji lub pomiarach rezystancji i napięć przy bezpiecznym zasilaniu.
Średnica (przekrój) drutu jest powiązana z prądem, jaki płynie w uzwojeniu. Uzwojenie o większym prądzie musi mieć większy przekrój, aby ograniczyć nagrzewanie i straty. Porównanie średnic pozwala sprawdzić, czy uczeń rozumie związek mocy, napięcia i prądu.
info

Około 40% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Eksperci podkreślają: "Uzwojenie pierwotne ma znacznie wyższe napięcie (230 V) niż wtórne (14,6 V), więc musi mieć większą liczbę zwojów (U ~ N)."

Materiały:

  • Podręcznik elektrotechniki ogólnej: dział o transformatorach jednofazowych (przełożenie, prądy, straty)
  • Materiały dydaktyczne z maszyn elektrycznych: dobór uzwojeń i przewodów nawojowych
  • Zadania rachunkowe: obliczanie prądów uzwojeń z S i U oraz interpretacja wyników

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego