KWALIFIKACJA ELE2 - STYCZEŃ 2020

PYTANIE NR 38.
Przyczyną nadmiernego nagrzewania się łożysk w silniku elektrycznym nie może być
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Łożyska przegrzewają się zwykle wskutek wzrostu tarcia – typowo przez złe smarowanie, zużycie/uszkodzenie elementów tocznych lub pogorszone warunki chłodzenia (np. wysoka temperatura otoczenia). Prawidłowe osiowe osadzenie łożysk samo w sobie nie powinno powodować nadmiernego nagrzewania.

Pełne wyjaśnienie:

W silniku elektrycznym nadmierne nagrzewanie łożysk jest najczęściej skutkiem zwiększonych strat tarcia lub pogorszenia odprowadzania ciepła z węzła łożyskowego. Dlatego za typowe przyczyny uznaje się zjawiska, które bezpośrednio podnoszą tarcie albo temperaturę pracy.

Odpowiedź "osiowe osadzenie łożysk" wskazuje na sam fakt osadzenia w osi (prawidłowego ustawienia/montażu). Taki stan nie stanowi z definicji usterki powodującej przegrzewanie – poprawny montaż powinien zapewniać właściwe warunki pracy łożyska, a nie wzrost strat. Z tego powodu ta odpowiedź pasuje do sformułowania "nie może być".

Dlaczego pozostałe odpowiedzi mogą powodować przegrzewanie?

  • "złe smarowanie łożysk" – zbyt mała ilość smaru, niewłaściwy rodzaj lub degradacja smaru prowadzą do wzrostu tarcia i szybkiego wzrostu temperatury.
  • "uszkodzenie łożysk" – wżery, zatarcia, zużycie bieżni czy elementów tocznych zwiększają opory ruchu i generują ciepło; często pojawiają się też hałas i drgania.
  • "nadmierna temperatura otoczenia" – wysoka temperatura otoczenia ogranicza zdolność oddawania ciepła, przyspiesza starzenie smaru i może przesuwać punkt pracy łożyska w kierunku wyższych temperatur.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się "nie może być", szukaj odpowiedzi, która opisuje stan neutralny lub prawidłowy, a nie typową awarię/warunek podnoszący tarcie.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najczęściej jest to wzrost tarcia: niewłaściwe smarowanie (za mało/za dużo smaru, zły typ), zanieczyszczenia, zużycie lub uszkodzenie łożyska. Do tego dochodzą warunki pracy, np. wysoka temperatura otoczenia i słabe chłodzenie, które utrudniają oddawanie ciepła.
Smar tworzy film zmniejszający tarcie między elementami tocznymi i bieżniami. Gdy smaru brakuje, jest niewłaściwy lub zdegradowany, rośnie tarcie i pojawia się lokalne przegrzewanie. Z kolei nadmiar smaru może zwiększyć opory mieszania i także podnosić temperaturę.
Typowe objawy to wzrost temperatury obudowy w okolicy łożyska, hałas (szum, chrobot), zwiększone drgania, pogorszenie pracy pod obciążeniem oraz szybsze zużywanie smaru. W praktyce często łączy się pomiary temperatury z oceną drgań i nasłuchem.
Tak. Wysoka temperatura otoczenia zmniejsza "zapas" chłodzenia, więc ciepło wytworzone w łożysku trudniej odprowadzić. Dodatkowo smar starzeje się szybciej i może tracić właściwości lepkościowe, co zwiększa tarcie. Efektem bywa wyższa temperatura pracy łożyska.
Przegrzewanie łożysk zwykle jest najbardziej odczuwalne przy pokrywach łożyskowych i często idzie w parze z hałasem oraz drganiami. Przegrzewanie uzwojeń częściej wiąże się z przeciążeniem, słabą wentylacją lub błędami zasilania. Pomocne są pomiary temperatury w kilku punktach i analiza pracy pod obciążeniem.
Do typowych błędów należą: niewspółosiowość, zbyt ciasne pasowanie, uszkodzenie podczas montażu (uderzenia), zanieczyszczenia oraz niewłaściwe ustawienie luzu/wstępnego docisku. Takie błędy zwiększają opory ruchu i generują ciepło. W egzaminie trzeba odróżniać je od "prawidłowego osadzenia".
Gdy po dosmarowaniu lub wymianie smaru temperatura wyraźnie się zmienia, a hałas i drgania nie są typowe dla uszkodzeń bieżni, często problemem jest smarowanie. Jeśli natomiast utrzymują się charakterystyczne dźwięki, drgania rosną i temperatura stale się zwiększa, częściej wskazuje to na uszkodzenie łożyska.
Najczęściej myli się pojęcia montażowe (np. uznaje się każdy montaż osiowy za usterkę) oraz ignoruje wpływ smarowania i temperatury otoczenia. Częsty jest też wybór odpowiedzi "najbardziej awaryjnej" bez sprawdzenia, że pytanie brzmi "nie może być". Zawsze czytaj wyróżnione zaprzeczenie.
Najpierw zapewnij bezpieczeństwo: oceń, czy trzeba zatrzymać napęd, sprawdź obciążenie i warunki chłodzenia. Następnie skontroluj smarowanie (typ i ilość), szczelność i zanieczyszczenia, a także hałas i drgania. Jeśli objawy wskazują na uszkodzenie, zaplanuj wymianę łożysk i kontrolę pasowań.
Najczęściej stosuje się pomiar temperatury (np. punktowo), analizę drgań, ocenę hałasu oraz oględziny smaru (kolor, zapach, zanieczyszczenia). W utrzymaniu ruchu łączy się te dane z informacją o obciążeniu i czasie pracy. Same pomiary temperatury bez kontekstu mogą być mylące.
info

Około 53% zdających odpowiada poprawnie na to pytanie. trudne

Eksperci podkreślają: "Łożyska przegrzewają się zwykle wskutek wzrostu tarcia – typowo przez złe smarowanie, zużycie/uszkodzenie elementów tocznych lub pogorszone warunki chłodzenia (np. wysoka temperatura otoczenia)."

Źródła:

  • SKF – Bearing damage and failure analysis (rozdziały o przegrzewaniu i smarowaniu łożysk), https://www.skf.com/group/products/rolling-bearings/principles/bearing-damage-and-failure-analysis (dostęp: 2026-03-01)
  • NSK – Bearing failure/causes (informacje o wpływie smarowania i uszkodzeń na temperaturę pracy), https://www.nsk.com/common/data/ctrgPdf/e1102a.pdf (dostęp: 2026-03-01)
  • Schaeffler (FAG/INA) – Rolling bearing damage / failure modes (sekcje: smarowanie, tarcie, przegrzewanie), https://www.schaeffler.com/remotemedien/media/_shared_media/08_media_library/01_publications/schaeffler_2/tpi/downloads_6/tpi_214_en.pdf (dostęp: 2026-03-01)

Materiały:

  • Instrukcje eksploatacji silników elektrycznych producentów (rozdziały o łożyskach i smarowaniu)
  • Materiały producentów łożysk o przyczynach przegrzewania i uszkodzeń
  • Podręczniki utrzymania ruchu dotyczące diagnostyki wibroakustycznej i termicznej łożysk

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego