Obróbka cieplna to grupa procesów technologicznych, w których kluczowym czynnikiem jest temperatura: materiał nagrzewa się i chłodzi w kontrolowany sposób, aby uzyskać pożądane własności (np. mniejszą twardość, większą plastyczność, redukcję naprężeń, uporządkowanie struktury po odkształceniu).
Wyżarzanie jest typowym przykładem obróbki cieplnej. W praktyce (także w złotnictwie i jubilerstwie) wyżarzanie stosuje się m.in. po intensywnym odkształceniu na zimno, aby przywrócić plastyczność i ułatwić dalsze formowanie elementu. Efekt wynika z przemian strukturalnych zachodzących podczas nagrzewania i chłodzenia.
Pozostałe czynności z odpowiedzi to obróbka plastyczna, czyli kształtowanie metalu przez siły mechaniczne:
- Tłoczenie polega na formowaniu materiału w narzędziach (np. wykrojnikach/stemplach) głównie przez nacisk – istotą jest odkształcenie, a nie cykl nagrzewania i chłodzenia.
- Kucie to kształtowanie uderzeniami lub naciskiem (ręcznie lub maszynowo). Może być prowadzone na zimno lub na gorąco, ale sama nazwa procesu nie oznacza obróbki cieplnej; celem jest przede wszystkim zmiana kształtu.
- Walcowanie polega na zmniejszaniu grubości i nadawaniu przekroju przez przejście między walcami. To również proces mechaniczny; ewentualne podgrzewanie materiału nie czyni z niego "obróbki cieplnej" w sensie klasyfikacji procesów.
Na egzaminie warto zapamiętać prostą zasadę: jeśli w opisie procesu najważniejszy jest cykl temperatur (nagrzanie + kontrolowane chłodzenie) i zmiana własności/struktury, to zwykle mówimy o obróbce cieplnej. Jeśli najważniejsze jest odkształcenie narzędziami (prasa, młot, walce), to jest to obróbka plastyczna.
