KWALIFIKACJA CHM3 - STYCZEŃ 2019

PYTANIE NR 2.
Rozpuszczalnikiem lotnym stosowanym do suszenia szkła laboratoryjnego jest
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Alkohol etylowy jest cieczą lotną – szybko paruje, dlatego bywa używany do końcowego płukania i ułatwienia osuszenia szkła laboratoryjnego. Woda amoniakalna służy głównie do mycia/odtłuszczania, kwas siarkowy(VI) jest żrący i nie jest typowym "rozpuszczalnikiem do suszenia", a roztwór węglanu wapnia nie jest lotny.

Pełne wyjaśnienie:

W praktyce laboratoryjnej "rozpuszczalnik lotny" to taki, który łatwo odparowuje w warunkach pracy (zostawia mało pozostałości na ściankach naczynia i przyspiesza wysychanie). Dlatego do wspomagania suszenia szkła po myciu i płukaniu wodą stosuje się rozpuszczalniki o dużej lotności, np. alkohol etylowy. Po krótkim kontakcie ze szkłem szybko przechodzi w parę, dzięki czemu na powierzchni pozostaje mniej cieczy niż po samym płukaniu wodą.

Odpowiedź "alkohol etylowy" jest poprawna, ponieważ etanol jest typowym rozpuszczalnikiem organicznym, który łatwo paruje i może ułatwić osuszenie naczyń (trzeba jednak pamiętać o palności i konieczności dobrej wentylacji).

Pozostałe propozycje nie pasują do roli "lotnego rozpuszczalnika do suszenia szkła":

  • "woda amoniakalna" to wodny roztwór amoniaku; jest stosowana raczej jako środek myjący/odtłuszczający lub do usuwania niektórych zabrudzeń. Zawiera dużo wody, więc nie pełni funkcji szybkiego "wysuszacza" opartego na lotnym rozpuszczalniku.
  • "kwas siarkowy(VI)" jest substancją silnie żrącą i niebezpieczną; bywa kojarzony z odwadnianiem jako odczynnik/osuszacz w chemii, ale nie jest właściwym wyborem jako rozpuszczalnik do rutynowego suszenia szkła. Z punktu widzenia BHP i praktyki taka odpowiedź jest nieadekwatna.
  • "roztwór węglanu wapnia" jest roztworem/ zawiesiną soli nieorganicznej, nie jest lotny i nie przyspieszy schnięcia szkła; wręcz może pozostawiać osad.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w pytaniu pojawia się słowo "lotny", szukaj w odpowiedziach cieczy, która paruje szybko i nie jest wodnym roztworem ani żrącym kwasem/zasadą używanym do innych celów. Zawsze oceniaj też bezpieczeństwo i typowe zastosowanie w laboratorium.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Rozpuszczalnik lotny to ciecz, która łatwo paruje w temperaturze otoczenia. W praktyce oznacza to szybsze znikanie filmu cieczy ze szkła i mniejsze ryzyko pozostawienia zacieków. Lotność zależy m.in. od temperatury wrzenia i prężności par.
Etanol paruje szybciej niż woda, więc po końcowym płukaniu może skrócić czas schnięcia. Dodatkowo może zmniejszać napięcie powierzchniowe i ułatwiać spływanie cieczy ze ścianek. Trzeba jednak pamiętać, że jest substancją palną i wymaga ostrożności.
Zwykle nie. Woda amoniakalna to roztwór wodny, więc nie spełnia idei "lotnego rozpuszczalnika" do przyspieszania schnięcia. Stosuje się ją raczej do mycia/odtłuszczania lub usuwania określonych zabrudzeń, a po użyciu i tak wykonuje się płukanie wodą.
Kwas siarkowy(VI) jest silnie żrący i nie jest typowym rozpuszczalnikiem używanym do rutynowego suszenia szkła. Nawet jeśli w chemii bywa kojarzony z odwadnianiem, to w praktyce przygotowania szkła do analiz liczy się bezpieczeństwo, brak pozostałości i właściwe zastosowanie odczynnika.
Najczęściej wykonuje się mycie odpowiednim detergentem, dokładne płukanie (zwykle wodą), a następnie płukanie końcowe wodą dejonizowaną/destylowaną. Dopiero potem stosuje się metody osuszania: ociekanie, suszarkę, wygrzewanie lub płukanie rozpuszczalnikiem lotnym, jeśli to dopuszczalne.
Najważniejsze jest ryzyko zapłonu, bo etanol jest palny. Należy pracować z dala od otwartego ognia i iskier, zapewnić wentylację i stosować odpowiednie pojemniki na odpady. Warto też ograniczać ilość używanego rozpuszczalnika do niezbędnego minimum.
Rozpuszczalniki w tym kontekście to zwykle jednorodne ciecze (np. alkohole), które mogą szybko odparować. Roztwory soli (np. węglany) są wodne i nielotne, a po odparowaniu mogą zostawiać osad. W zadaniach o suszeniu szkła takie opcje są najczęściej dystraktorami.
Suszarkę lub wygrzewanie stosuje się, gdy wymagane jest dokładne usunięcie wilgoci i gdy użycie rozpuszczalnika mogłoby wprowadzić zanieczyszczenia albo jest niebezpieczne. W analizie istotne jest także, czy naczynie może być ogrzewane i czy metoda nie wpłynie na wynik oznaczenia.
Nie zawsze. Wybór zależy od procedury, rodzaju zabrudzeń, wymagań czystości i zasad BHP w danym laboratorium. Etanol jest przykładem rozpuszczalnika lotnego, ale w praktyce spotyka się też inne substancje. Na egzaminie kluczowe jest rozpoznanie idei: "lotny rozpuszczalnik przyspiesza schnięcie".
Szukaj w odpowiedziach cieczy, która kojarzy się z szybkim parowaniem i typową pracą laboratoryjną (np. alkohole). Odrzucaj wodne roztwory (bo zawierają dużo wody), sole (bo nie są lotne) oraz silnie żrące odczynniki, które nie pełnią roli rozpuszczalników do suszenia szkła.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 77% zdających egzamin. średnio łatwe

Eksperci podkreślają: "Alkohol etylowy jest cieczą lotną – szybko paruje, dlatego bywa używany do końcowego płukania i ułatwienia osuszenia szkła laboratoryjnego."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Etanol - dostęp 2026-03-01
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Amoniak_wodny - dostęp 2026-03-01
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Kwas_siarkowy - dostęp 2026-03-01

Materiały:

  • Instrukcje BHP i procedury mycia/suszenia szkła w pracowni szkolnej lub zakładowej
  • Podręczniki do technik laboratoryjnych (działy: mycie i suszenie szkła, prace pomocnicze)
  • Karty charakterystyki (SDS) etanolu i innych używanych rozpuszczalników

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego