W chromatografii cienkowarstwowej (TLC) każda substancja/anion w danych warunkach (rodzaj sorbentu i skład eluenta) wędruje na charakterystyczną odległość. Aby wynik był porównywalny niezależnie od tego, jak daleko przesunęło się czoło rozpuszczalnika, stosuje się współczynnik Rf.
Definicja:
Rf = (odległość od linii startu do środka plamki) / (odległość od linii startu do czoła eluenta).
Krok 1: obliczenie Rf dla plamek
- Dla plamki w odległości 5,6 cm przy czole 10,1 cm: Rf = 5,6 / 10,1 ≈ 0,55.
- Dla plamki w odległości 3,5 cm przy czole 10,1 cm: Rf = 3,5 / 10,1 ≈ 0,35.
Krok 2: identyfikacja przez porównanie ze wzorcami
Obliczone wartości Rf porównuje się z wartościami Rf otrzymanymi dla wzorców anionów (w tych samych warunkach chromatografowania). Para wzorców, których Rf odpowiada obliczonym wartościom, wskazuje skład próbki.
Odpowiedź "I"-i Br-" (jodek i bromek) jest uzasadniona, ponieważ dwa obliczone Rf odpowiadają dwóm plamkom, a ich dopasowanie do danych wzorcowych wskazuje właśnie te dwa aniony.
Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?
- "Cl- i Br-" – zawiera bromek, ale chlorek musiałby mieć Rf zgodne z jedną z plamek; jeśli wartości wzorcowe nie pasują do Rf ≈ 0,55 lub ≈ 0,35, to taki zestaw jest sprzeczny z chromatogramem.
- "I- i SCN-" – zawiera jodek, ale tiocyjanian musiałby odpowiadać drugiej plamce; brak zgodności Rf wzorca SCN- z obliczoną wartością eliminuje tę parę.
- "Cl- i SCN-" – wymaga jednoczesnego dopasowania obu Rf do chlorku i tiocyjanianu; gdy Rf wzorców nie pokrywają się z obliczonymi, para jest błędna.
Wskazówka egzaminacyjna: zawsze sprawdź, czy liczba zidentyfikowanych składników zgadza się z liczbą plamek oraz czy obliczenia Rf wykonujesz jako "plamka/czoło", a nie odwrotnie.
