KWALIFIKACJA ELE1 - TEST WIEDZY NR 10

PYTANIE NR 21.
Rozważ następującą tabelę, która przedstawia wyniki pomiarów średnicy wału wykonanych suwmiarką. Wartości są podane w milimetrach:
Pomiar Wartość
1 25.2
2 25.3
3 25.1
4 25.2
5 25.3
Zinterpretuj wyniki pomiarów. Czy wał jest prawidłowo wykonany, jeśli tolerancja dla średnicy wynosi ±0.2 mm?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Aby ocenić wykonanie wału, porównuje się każdy odczyt z dopuszczalnym zakresem wynikającym z tolerancji ±0,2 mm. Skoro wszystkie podane wartości pomiarów średnicy mieszczą się w granicach tolerancji, element spełnia wymaganie wymiarowe i można uznać go za wykonany prawidłowo.

Pełne wyjaśnienie:

Interpretacja wyników pomiarów polega na sprawdzeniu, czy każdy uzyskany wynik spełnia kryterium tolerancji. Tolerancja zapisana jako ±0,2 mm oznacza, że rzeczywisty wymiar może odchylić się od wymaganego wymiaru odniesienia (nominalnego/ustalonego w dokumentacji) maksymalnie o 0,2 mm w górę lub w dół. W praktyce kontroli warsztatowej nie wystarczy, że "większość" wyników jest dobra — element uznaje się za zgodny, gdy nie ma wyników przekraczających granice dopuszczalne.

W przedstawionej serii odczytów suwmiarką wartości są bardzo bliskie sobie (różnią się o dziesiąte części milimetra), co wskazuje na niewielki rozrzut pomiarów. Kluczowe jest jednak porównanie odczytów do tolerancji: jeśli granice dopuszczalne wynikające z ±0,2 mm obejmują wszystkie uzyskane wartości, wówczas odpowiedź "Tak, wszystkie pomiary mieszczą się w tolerancji." jest właściwa.

  • Odpowiedź "Nie, żaden z pomiarów nie mieści się w tolerancji." jest błędna, bo wymagałaby, aby wszystkie odczyty znajdowały się poza granicami dopuszczalnymi, co nie wynika z danych.
  • Odpowiedź "Tak, ale tylko niektóre pomiary mieszczą się w tolerancji." opisuje sytuację, w której część wyników przekracza tolerancję. Taki przypadek oznaczałby niezgodność (choćby jeden wynik poza tolerancją jest sygnałem problemu), ale tu przyjęto, że wszystkie mieszczą się w dopuszczalnym zakresie.
  • Odpowiedź "Nie da się tego stwierdzić…" bywa wybierana, gdy brakuje wymiaru odniesienia lub kryterium oceny. W tym zadaniu kryterium (±0,2 mm) jest podane, więc na jego podstawie dokonuje się oceny zgodności.

Wskazówka egzaminacyjna: przy pytaniach o tolerancję zawsze sprawdzaj skrajne wyniki (najmniejszy i największy) oraz pamiętaj, że ocena zgodności dotyczy wymagań z dokumentacji, a nie "średniej z pomiarów".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Tolerancja ±0,2 mm oznacza dopuszczalne odchylenie wymiaru od wartości odniesienia: maksymalnie o 0,2 mm w górę i o 0,2 mm w dół. W praktyce sprawdzasz, czy zmierzona średnica nie przekracza granic dopuszczalnych wynikających z dokumentacji.
Ustal granice dopuszczalne (dolną i górną) wynikające z tolerancji, a następnie porównaj z nimi każdy odczyt. Najszybciej sprawdza się wartości skrajne: najmniejszą i największą. Jeśli obie są w granicach, pozostałe też zwykle będą w granicach.
W kontroli jakości zwykle obowiązuje zasada zgodności: element ma spełniać wymaganie wymiarowe w całym zakresie. Jeśli choć jeden wiarygodny wynik przekracza tolerancję, oznacza to ryzyko niezgodności (np. problem z pasowaniem), więc nie można uznać wykonania za prawidłowe.
Rozrzut to różnica między największym i najmniejszym wynikiem w serii (max–min). Informuje o powtarzalności pomiaru i stabilności procesu, ale sam rozrzut nie zastępuje tolerancji. Element ocenia się względem granic dopuszczalnych, a rozrzut jest dodatkową informacją.
Suwmiarka jest przydatna do kontroli warsztatowej, ale przy małych tolerancjach lepszy bywa mikrometr. Suwmiarka może dawać większą niepewność i zależy od techniki pomiaru. Na egzaminie warto pamiętać: dobór przyrządu powinien odpowiadać wymaganej dokładności.
Typowe błędy to: zbyt duży nacisk szczęk, nieosiowe przyłożenie do wału, odczyt pod kątem (paralaksa), brak wyzerowania oraz zabrudzenia szczęk lub powierzchni wału. Każdy z nich może przesunąć wynik o dziesiąte części milimetra.
Warto powtórzyć pomiar, gdy wyniki są niespójne, pojawia się podejrzenie błędu techniki (np. krzywe przyłożenie), przyrząd nie był wyzerowany lub gdy powierzchnia jest zabrudzona. Powtórzenia pomagają odróżnić błąd przypadkowy od rzeczywistej niezgodności.
Może, o ile mieści się w granicach dopuszczalnych wyznaczonych wokół wymiaru odniesienia. Sama informacja "±0,2 mm" nie mówi jeszcze, jaki jest środek tolerancji — ten wynika z dokumentacji technicznej. Na egzaminie porównujesz wyniki z podanym kryterium zadania.
Z tabeli wyznacz minimum i maksimum oraz sprawdź je względem granic tolerancji. To najszybsza metoda, bo jeśli skrajne wartości są zgodne, pozostałe też zwykle są zgodne. Dodatkowo możesz policzyć średnią, ale średnia nie zastępuje sprawdzenia skrajnych.
Ćwicz: odczyt tolerancji (± i odchyłki graniczne), zamianę na zakres dopuszczalny, porównywanie wyników z granicami oraz dobór przyrządu (suwmiarka/mikrometr). Rób zadania z tabelami pomiarów i zawsze analizuj wartości skrajne, nie tylko "typowe".
info

Statystycznie 60% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Źródła:

  • JCGM 200:2012, International vocabulary of metrology (VIM), 3rd edition, hasła dotyczące pomiaru i wielkości mierzonej
  • JCGM 100:2008, Evaluation of measurement data — Guide to the expression of uncertainty in measurement (GUM), rozdziały wprowadzające dot. wyników pomiaru i oceny danych

Materiały:

  • Podręcznik metrologii warsztatowej (dział: suwmiarka, błędy pomiaru, tolerancje)
  • Materiały o tolerancjach i pasowaniach w budowie maszyn (wprowadzenie do odchyłek granicznych)
  • Instrukcja użytkowania i sprawdzania suwmiarki (zerowanie, nacisk, odczyt)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego