KWALIFIKACJA ELE1 - TEST WIEDZY NR 3

PYTANIE NR 1.
Rozważ następujący układ elektroniczny:
+Vcc
 |
 \ R1
 / 
 |------| C1
 \ R2   |
 /      |
 |------|
 |
GND
Jaki jest typ tego układu?
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
To układ RC, w którym kondensator C1 jest dołączony równolegle do dolnego rezystora R2 w dzielniku. Dla wysokich częstotliwości C1 ma małą impedancję i "zwiera" węzeł do masy, tłumiąc szybkie zmiany. Dla niskich częstotliwości C1 praktycznie nie przewodzi, a napięcie wynika z R1 i R2.
Dlatego jest to filtr dolnoprzepustowy.

Pełne wyjaśnienie:

Na schemacie widać dzielnik rezystorowy zasilany z +Vcc: rezystor R1 jest w gałęzi górnej, a R2 w dolnej do masy. Kluczowe jest to, że kondensator C1 jest dołączony równolegle do R2 (między węzłem dzielnika a GND). Taka konfiguracja powoduje, że napięcie w węźle (typowo traktowane jako wyjście) zależy od częstotliwości sygnału.

Analiza graniczna pomaga rozpoznać typ filtra bez obliczeń:

  • Dla niskich częstotliwości (w tym dla składowej stałej) reaktancja kondensatora jest duża, więc C1 zachowuje się jak przerwa. Wtedy układ działa jak zwykły dzielnik R1–R2 i na węźle otrzymujemy "wolnozmienne" napięcie wynikające z podziału napięcia.
  • Dla wysokich częstotliwości reaktancja kondensatora maleje, więc C1 zaczyna przewodzić coraz lepiej. Ponieważ jest równolegle do R2, skutecznie obniża impedancję dolnej gałęzi do masy i "ściąga" węzeł w kierunku GND. To tłumi składowe szybkie/zakłóceniowe w napięciu węzła.

W efekcie układ przepuszcza niskie częstotliwości (zmiany wolne, składową stałą) i tłumi wysokie częstotliwości (zakłócenia, szybkie impulsy). To jest definicja filtra dolnoprzepustowego pierwszego rzędu (LPF).

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "Układ wzmacniacza operacyjnego." Na schemacie nie ma wzmacniacza operacyjnego ani typowego symbolu trójkąta, nie ma też zasilania i sprzężeń zwrotnych charakterystycznych dla układów z WO.
  • "Układ dzielnika napięcia." W części rezystorowej rzeczywiście jest dzielnik, ale dołączenie C1 sprawia, że podział nie jest stały — zależy od częstotliwości, więc funkcjonalnie jest to filtr (dzielnik zależny od f).
  • "Układ filtra górnoprzepustowego." Filtr górnoprzepustowy w prostym RC zwykle ma kondensator w szeregu z sygnałem i rezystor do masy na wyjściu. Tutaj kondensator jest równolegle do gałęzi do masy, co powoduje tłumienie wysokich częstotliwości w węźle, a nie ich przepuszczanie.

W praktyce taki układ jest często używany do prostego wygładzania napięć sterujących i tłumienia zakłóceń wysokoczęstotliwościowych w torach pomiarowych.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To prosty układ z rezystorem(ami) i kondensatorem, który przepuszcza wolne zmiany (niskie częstotliwości, także DC), a tłumi szybkie zmiany (wysokie częstotliwości). W praktyce służy do wygładzania sygnałów i ograniczania zakłóceń, np. na wejściach sterowania.
Najprościej zbadać zachowanie graniczne: dla wysokich częstotliwości kondensator ma małą impedancję, a dla niskich – dużą. Jeśli kondensator "ściąga" węzeł do masy przy wysokich częstotliwościach, układ działa jak dolnoprzepustowy. Gdy kondensator jest w szeregu i blokuje DC, częściej jest to górnoprzepustowy.
Bo dla sygnałów szybkozmiennych reaktancja kondensatora maleje, więc kondensator staje się "łatwą drogą" do masy. Jeśli jest równolegle do rezystora do GND, to obniża impedancję dolnej gałęzi i powoduje spadek napięcia w węźle wyjściowym dla składowych wysokoczęstotliwościowych.
Tak, w sensie topologii zawiera dzielnik R1–R2, ale dzięki kondensatorowi C1 podział napięcia zależy od częstotliwości. Dla DC zachowuje się jak dzielnik, a dla AC o wyższych częstotliwościach działa jak filtracja (tłumienie składowych szybkich). Na egzaminie klasyfikuje się go jako filtr RC.
Najczęściej: wygładzanie sygnałów sterujących (np. z potencjometru), tłumienie zakłóceń na wejściach analogowych, redukcja drgań styków (proste "odszumianie"), stabilizacja prostych torów pomiarowych. To szczególnie przydatne w układach automatyki i w otoczeniu silników generujących zakłócenia.
Gdy stała czasowa jest zbyt duża, filtr nadmiernie spowalnia sygnał: reakcja na zmianę nastawy lub zdarzenie staje się opóźniona. W praktyce może to dawać wrażenie "mulenia" sterowania, pogorszyć dynamikę regulacji lub zniekształcić krótkie impulsy, które miały być wykryte.
Typowe pomyłki to: nieuwzględnienie, czy kondensator jest w szeregu czy równolegle, mylenie wyjścia (który węzeł jest mierzony), oraz brak analizy dla f→0 i f→∞. Warto też pamiętać, że sam widok kondensatora nie oznacza automatycznie filtra górnoprzepustowego.
Zwykle nie. Wystarcza analiza jakościowa impedancji kondensatora: dla niskich częstotliwości "otwarty", dla wysokich "prawie zwarcie". Patrząc, czy węzeł wyjściowy jest wtedy podciągany do masy czy zasilania, można szybko określić, czy układ tłumi wysokie czy niskie częstotliwości.
R1 ogranicza prąd i wraz z impedancją dolnej gałęzi (R2 oraz C1 zależnie od częstotliwości) tworzy dzielnik napięcia. Z punktu widzenia filtracji R1 "izoluje" źródło od kondensatora i współuczestniczy w kształtowaniu stałej czasowej oraz tłumienia, choć kluczowe jest połączenie C1 do masy.
Ćwicz rozpoznawanie układów po topologii (C w szeregu vs równolegle), rób krótką analizę graniczną f→0 i f→∞ oraz ucz się, gdzie typowo znajduje się wyjście (węzeł między elementami). Dobre są też proste symulacje SPICE, bo od razu widać tłumienie wysokich częstotliwości.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 48% zdających egzamin. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "To układ RC, w którym kondensator C1 jest dołączony równolegle do dolnego rezystora R2 w dzielniku."

Źródła:

  • Paul Horowitz, Winfield Hill, "The Art of Electronics", 3rd edition, rozdział o elementach biernych i filtrach RC (sekcje o filtrach pierwszego rzędu).
  • Robert L. Boylestad, Louis Nashelsky, "Electronic Devices and Circuit Theory", rozdział o obwodach RC i odpowiedzi częstotliwościowej (filtry LPF/HPF).
  • Sedra/Smith, "Microelectronic Circuits", rozdziały wprowadzające do układów liniowych i filtrów pierwszego rzędu (analiza graniczna f→0 i f→∞).

Materiały:

  • Podręczniki podstaw elektroniki analogowej (filtry RC, transmitancja, charakterystyki Bodego)
  • Notatki/artykuły dydaktyczne o filtrach pierwszego rzędu RC (LPF/HPF) z analizą f→0 i f→∞
  • Zadania praktyczne: symulacje SPICE prostych filtrów RC i obserwacja odpowiedzi częstotliwościowej

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego