KWALIFIKACJA ELM5 - TEST WIEDZY NR 10

PYTANIE NR 21.
Rozważ poniższy schemat obwodu cyfrowego. Jaki układ reprezentuje?
 A ----|>o---- Z
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Bramka NOT (inwerter) realizuje negację logiczną: na wyjściu pojawia się stan przeciwny do wejścia (0→1, 1→0). Na schemacie rozpoznasz ją po trójkącie oraz bąbelku (kółku) oznaczającym inwersję, dlatego układ to NOT.

Pełne wyjaśnienie:

Na schemacie przedstawiono pojedynczą bramkę NOT, czyli inwerter. Jej zadaniem jest wykonanie negacji logicznej: jeśli na wejściu A jest "1", to na wyjściu Z będzie "0", a jeśli A="0", to Z="1". Zapis funkcji można ująć jako: Z = NOT(A) = Ā.

Kluczowe jest rozpoznanie symbolu inwersji. W praktycznych schematach (także w zapisie uproszczonym/ASCII) NOT często rysuje się jako trójkąt, a małe kółko ("bąbelek") na wyjściu informuje, że sygnał jest odwracany. To właśnie ten detal odróżnia inwerter od bufora nieodwracającego.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są błędne?

  • Układ OR – bramka OR ma zwykle dwa (lub więcej) wejść i nie jest oznaczana trójkątem z bąbelkiem. OR wykonuje sumę logiczną, a nie negację pojedynczego sygnału.
  • Układ AND – podobnie jak OR, typowo ma dwa wejścia. AND realizuje iloczyn logiczny i jego symbol jest inny niż inwerter.
  • Układ NAND – to w praktyce AND z negacją na wyjściu (AND + "bąbelek"). Na schemacie nie ma symbolu bramki AND, tylko pojedynczy inwerter, więc nie jest to NAND.

Wskazówka egzaminacyjna: zawsze policz liczbę bramek i zwróć uwagę na "bąbelki" (inwersję). Jeden bąbelek na wyjściu przy pojedynczym wejściu oznacza NOT. Bąbelek dołożony do innej bramki (np. AND) zmienia jej nazwę (np. NAND).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Bramka NOT (inwerter) to element logiki cyfrowej, który odwraca stan logiczny sygnału. Dla wejścia 1 daje na wyjściu 0, a dla wejścia 0 daje 1. Opis funkcji: Z = NOT(A) = Ā.
Najczęściej widać trójkąt oraz małe kółko (tzw. bąbelek) na wyjściu. Kółko oznacza inwersję. W uproszczonym ASCII spotyka się zapis w stylu trójkąta z "o" na wyjściu.
"Bąbelek" jest umownym symbolem odwrócenia (zanegowania) sygnału. Gdy widzisz kółko na wyjściu, oznacza to, że sygnał jest komplementowany. Ten sam znak używa się też przy wejściach aktywnych stanem niskim.
Bufor nie zmienia wartości logicznej (0→0, 1→1), a służy np. do wzmocnienia/separacji sygnału i zwiększenia obciążalności wyjścia. NOT natomiast odwraca sygnał (0→1, 1→0). Różnica wynika z obecności inwersji.
Nie. Dwie negacje znoszą się: NOT(NOT(A)) = A. Taki układ działa jak bufor, czyli na wyjściu otrzymujesz to samo, co na wejściu. To częsty "haczyk" w zadaniach z analizy schematów.
NAND to bramka AND z negacją na wyjściu, więc zwykle ma dwa wejścia i kółko na wyjściu. NOT ma jedno wejście i kółko na wyjściu. Zawsze sprawdzaj liczbę wejść oraz kształt podstawowej bramki.
Dla wejścia A i wyjścia Z zapisuje się: Z = NOT(A) = Ā. Kreska nad A oznacza dopełnienie (negację). W tabeli prawdy: A=0 → Z=1, A=1 → Z=0.
Najczęściej: pomijanie bąbelka (inwersji), nieuwaga na liczbę wejść, mylenie NAND z AND, oraz mechaniczne założenie, że "trójkąt" zawsze oznacza to samo. Pomaga zasada: najpierw policz wejścia, potem szukaj inwersji.
Inwertery stosuje się m.in. do sygnałów aktywnych stanem niskim, generowania sygnałów komplementarnych, dopasowania polaryzacji sterowania oraz w prostych blokach cyfrowych na płytkach. Często występują w postaci układów scalonych z wieloma inwerterami.
Przejdź schemat "krok po kroku": rozpoznaj symbole, policz bramki, sprawdź gdzie są bąbelki, a potem zapisz krótką funkcję (np. Z=NOT(A)). Jeśli jest więcej stopni, podstawiaj wyniki po kolei, aby uniknąć pomyłki.
info

Statystycznie 78% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnio łatwe

Specjaliści zwracają uwagę: "Bramka NOT (inwerter) realizuje negację logiczną: na wyjściu pojawia się stan przeciwny do wejścia (0→1, 1→0)."

Źródła:

  • ANSI/IEEE Std 91-1984, Graphic Symbols for Logic Functions (standard opisujący symbole bramek logicznych, w tym inwersję/bąbelek), 1984
  • IEC 60617, Graphical symbols for diagrams (baza symboli graficznych; symbole inwersji i bramek logicznych), wersja online

Materiały:

  • Podręcznik/notesy z podstaw techniki cyfrowej: bramki logiczne i symbole
  • Karty katalogowe prostych układów logicznych (inwertery) do utrwalenia symboliki
  • Zestawy zadań z analizy funkcji logicznych na podstawie schematów

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego