KWALIFIKACJA ELM3 - TEST WIEDZY NR 8

PYTANIE NR 8.
Rozważ rysunek techniczny części maszynowej, który zawiera oznaczenia pasowania. Wskaż, które oznaczenie oznacza pasowanie luźne.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Pasowanie luźne oznacza pasowanie z luzem: w układzie z otworem H (dolna odchyłka równa 0) dobiera się wałek, którego pole tolerancji leży poniżej zera. Oznaczenie g ma ujemną odchyłkę podstawową, więc zestaw H7/g6 daje luz, a nie wcisk lub pasowanie przejściowe.

Pełne wyjaśnienie:

W zapisie pasowania typu H7/g6 pierwsza część odnosi się do otworu, a druga do wałka. Litery (H, g, h, k, p) opisują położenie pola tolerancji względem linii zera (wymiaru nominalnego), a liczby (7, 6) określają klasę dokładności IT, czyli "szerokość" tolerancji.

Dla otworu z literą H dolna odchyłka wynosi 0, więc pole tolerancji otworu zaczyna się na wymiarze nominalnym i idzie "w górę". O tym, czy po złożeniu wystąpi luz czy wcisk, decyduje głównie położenie tolerancji wałka:

  • Oznaczenie g dla wałka oznacza, że całe pole tolerancji wałka jest przesunięte poniżej linii zera (ujemna odchyłka podstawowa). W połączeniu z otworem H daje to typowo pasowanie z luzem (luźne), bo wałek jest "mniejszy" względem nominalu, a otwór co najmniej równy nominalowi.
  • Oznaczenie h ma górną odchyłkę równą 0 (pole tolerancji wałka kończy się na nominale). Z otworem H często bywa to pasowanie bliskie zeru; w zależności od klas IT może wychodzić minimalny luz lub warunki graniczne. Dlatego nie jest to najpewniejszy wybór na "luźne" bez doprecyzowania.
  • Oznaczenie k przesuwa tolerancję wałka w okolice dodatnich odchyłek, co sprzyja pasowaniom przejściowym (raz luz, raz lekki wcisk) w zależności od wykonania.
  • Oznaczenie p oznacza wyraźnie dodatnie przesunięcie pola tolerancji wałka, co typowo prowadzi do pasowania ciasnego/wciskowego.

Z tego powodu odpowiedź H7/g6 jest właściwym wskazaniem pasowania luźnego. Pozostałe oznaczenia opisują wałki o innym położeniu tolerancji (bliżej zera lub powyżej zera), co zwiększa ryzyko pasowania przejściowego albo wcisku.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw rozpoznaj literę H (otwór bazowy), a potem oceń literę wałka: litery "poniżej zera" (np. g) kojarz z luzem, a litery wyraźnie "powyżej zera" (np. p) z wciskiem.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Zapis H7/g6 opisuje parę tolerancji: otwór ma położenie pola tolerancji H i klasę IT7, a wałek ma położenie g i klasę IT6. Litery mówią o położeniu względem nominalu, a liczby o szerokości tolerancji.
W praktyce szuka się układu, w którym po złożeniu występuje luz. Dla otworu H (dolna odchyłka 0) pasowanie luźne zwykle daje wałek z polem tolerancji poniżej zera (np. litera g), bo wałek jest "mniejszy" od nominalu.
Otwór H zaczyna się na wymiarze nominalnym i rośnie, a wałek g ma tolerancję przesuniętą w dół (ujemne odchyłki). Taki układ sprzyja temu, że średnica wałka jest mniejsza niż średnica otworu, więc powstaje luz montażowy.
Litera H dla otworu oznacza, że dolna odchyłka wynosi 0, czyli minimalny wymiar otworu jest równy nominalnemu. Dzięki temu często stosuje się system otworu bazowego, dobierając do niego różne wałki dla uzyskania luzu, przejścia lub wcisku.
Pasowanie luźne gwarantuje występowanie luzu po złożeniu (łatwy montaż/demontaż). Pasowanie przejściowe może dać raz minimalny luz, a raz lekki wcisk, zależnie od rzeczywistych wymiarów w tolerancji. Różnica wynika z położenia pól tolerancji otworu i wałka.
Nie zawsze. Oznaczenie h dla wałka oznacza, że jego górna odchyłka jest równa 0 (wałek "dochodzi" do nominalu). Z otworem H sytuacja bywa graniczna: często uzyskuje się bardzo mały luz, ale w zależności od klas IT i średnicy nie jest to tak jednoznaczne jak układ z wałkiem typu g.
Pasowania luźne stosuje się, gdy element ma się swobodnie obracać lub gdy ważny jest łatwy montaż i serwis, np. w prowadnicach, tulejach ślizgowych, osłonach, elementach wymagających częstego demontażu. Dobór zależy też od temperatury, smarowania i obciążeń.
Częsty błąd to patrzenie wyłącznie na liczby 7 i 6 (klasy IT) i ignorowanie liter, które decydują o położeniu pola tolerancji. Inny błąd to mylenie zapisu otworu i wałka albo uznawanie, że każda para z H7 automatycznie oznacza luz.
H7/k6 oznacza otwór bazowy H7 i wałek k6. Litera k przesuwa tolerancję wałka w stronę dodatnich odchyłek, więc wałek bywa "większy" niż nominal. To zwiększa prawdopodobieństwo pasowania przejściowego (a czasem lekkiego wcisku), a nie typowego luzu jak przy literze g.
Opanuj schemat: litera = położenie, liczba = klasa IT. Ćwicz klasyfikowanie zestawów w systemie otworu bazowego (H) dla różnych wałków (g, h, k, p) i umiej porównać: luzne vs przejściowe vs wciskowe. Pomaga też rozwiązywanie zadań z rysunków wykonawczych.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 45% zdających egzamin. trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że pasowanie luźne oznacza pasowanie z luzem: w układzie z otworem H (dolna odchyłka równa 0) dobiera się wałek, którego pole tolerancji leży poniżej zera.

Źródła:

  • ISO 286-1, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1 (system pasowań i tolerancji)
  • ISO 286-2, Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 2 (tablice odchyłek i klas tolerancji)

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z rysunku technicznego maszynowego: tolerancje, pasowania, chropowatość
  • Tablice i opracowania do systemu pasowań ISO (interpretacja liter odchyłek podstawowych)
  • Ćwiczenia: klasyfikowanie pasowań (luzne/przejściowe/wciskowe) dla typowych par H7 z różnymi wałkami

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego