KWALIFIKACJA MEC3 - STYCZEŃ 2016

PYTANIE NR 28.
Rysunek przedstawia
Ilustracja przedstawia trójwymiarowy model wpustu pryzmatycznego, co jest zgodne z odpowiedzią do pytania egzaminacyjnego.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Wpust pryzmatyczny to prostokątny element połączenia wał–piasta, osadzany w rowkach, którego zadaniem jest przenoszenie momentu obrotowego. Sworzeń zwykle pracuje jako trzpień przegubu/ustalenia, wielowypust ma wiele zębów/wypustów na obwodzie, a klin ma kształt klina i często wprowadza rozpór.

Pełne wyjaśnienie:

Wpust pryzmatyczny jest elementem znormalizowanym o przekroju prostokątnym (pryzmatycznym). Stosuje się go najczęściej w połączeniach wał–piasta (np. koło pasowe, koło zębate, sprzęgło), gdzie wpust współpracuje z rowkiem w wale i rowkiem w piaście. Podstawową funkcją takiego połączenia jest przeniesienie momentu obrotowego z wału na piastę (lub odwrotnie) przy jednoczesnym zachowaniu ustalonego położenia kątowego.

Odpowiedź "wpust pryzmatyczny" pasuje do rysunku wtedy, gdy widać pojedynczy, prostokątny element osadzony w rowku, bez cech typowych dla elementów klinowych lub wielowypustowych.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi nie pasują:

  • "sworzeń" – sworzeń jest najczęściej gładkim trzpieniem (często walcowym), używanym do połączeń przegubowych albo ustalających. Na rysunkach bywa widoczny jako element przechodzący przez otwory dwóch części, a nie jako wkładka wzdłużna w rowku wału i piasty.
  • "wielowypust" – wielowypust to połączenie z wieloma wypustami/zębami rozmieszczonymi na obwodzie wału (i odpowiadającymi im rowkami w piaście). Na rysunku powinien być widoczny charakterystyczny "zębaty" zarys lub informacja o profilu, a nie pojedynczy wpust.
  • "klin" – klin maszynowy ma kształt klina (zwężający się), bywa wbijany i może powodować efekt rozpierania/ustalenia przez docisk. Wpust pryzmatyczny nie ma typowego zwężenia klina; pracuje głównie na ścinanie powierzchni bocznych w rowku.

Wskazówka egzaminacyjna: przy pytaniach "rysunek przedstawia" najpierw oceń geometrię (jeden element vs wiele wypustów, prostokąt vs klin) oraz miejsce pracy (rowek wał–piasta vs otwory przegubowe). To ogranicza ryzyko pomyłki między wpustem, klinem, sworzniem i wielowypustem.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Wpust pryzmatyczny to prostokątny element połączenia wał–piasta osadzany w rowkach. Jego główną funkcją jest przenoszenie momentu obrotowego między wałem a piastą (np. kołem pasowym) oraz ustalenie położenia kątowego części.
Wpust pryzmatyczny ma zwykle przekrój prostokątny i nie jest "zwężający się". Klin ma kształt klina (zwężenie) i bywa wbijany, co może powodować efekt rozpierania/docisku. Na rysunku szukaj więc: prostokąt w rowku (wpust) vs element o nachyleniu/zwężeniu (klin).
Wielowypust przenosi moment dzięki wielu wypustom/zębom na obwodzie wału i odpowiadającym im rowkom w piaście. Wpust to zwykle jeden element w jednym rowku. Na rysunku wielowypust daje charakterystyczny "zębaty" obrys, a wpust nie.
Sworzeń to trzpień (najczęściej walcowy) stosowany m.in. w połączeniach przegubowych lub ustalających. Zwykle przechodzi przez otwory w łączonych częściach. To inny typ połączenia niż wpust, który pracuje w rowkach wału i piasty, aby przenosić moment.
Wpusty spotkasz w połączeniach wałów z elementami osadzanymi na wałach, np. kołami pasowymi, kołami zębatymi, sprzęgłami czy piastami. W praktyce mechanika-monter ważne jest rozpoznanie rowka wpustowego i dobór wpustu do szerokości rowka.
Wielowypust wybiera się, gdy trzeba przenosić większe momenty, uzyskać lepsze rozłożenie obciążeń lub zapewnić możliwość częstszego przesuwu osiowego elementu przy zachowaniu przenoszenia momentu. To rozwiązanie bardziej "obwodowe" niż pojedynczy wpust.
Najczęściej myli się elementy o podobnej funkcji (przenoszenie momentu), np. wpust z klinem, albo wpust z wielowypustem. Drugi typ błędu to patrzenie tylko na ogólny kształt bez analizy: czy jest jeden rowek, czy wiele wypustów na obwodzie.
Nie. Wpust przede wszystkim przenosi moment i ustala położenie kątowe. Zabezpieczenie osiowe (przed zsunięciem po wale) zwykle realizuje się innymi elementami, np. nakrętką, pierścieniem osadczym lub podkładką. To częsty "skrót myślowy" na egzaminie.
Szukaj widoku/przekroju wału w piaście oraz rowka w wale i rowka w piaście, w które wchodzi element o kształcie prostokątnym. Często widać pojedynczą wkładkę wzdłużną. Jeśli widzisz wiele rowków wokół obwodu, to wskazuje raczej na wielowypust.
Ćwicz na przykładach rysunków: wpust, klin, sworzeń, wielowypust. Rób krótką checklistę: miejsce pracy (rowek czy otwór), liczba wypustów (1 czy wiele), kształt (prostokąt czy klin). To szybko porządkuje decyzję.
info

Statystycznie 58% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że wpust pryzmatyczny to prostokątny element połączenia wał–piasta, osadzany w rowkach, którego zadaniem jest przenoszenie momentu obrotowego.

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Wpust" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Wpust (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (PL): "Wielowypust" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Wielowypust (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (PL): "Klin (technika)" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Klin_(technika) (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Podręczniki z budowy maszyn (rozdziały o połączeniach wał–piasta)
  • Karty katalogowe i instrukcje producentów elementów znormalizowanych (wpusty, kliny, sworznie)
  • Zestawy rysunków technicznych: przykłady przekrojów połączeń wpustowych i wielowypustowych

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego