KWALIFIKACJA MEC9 - CZERWIEC 2017

PYTANIE NR 6.
Rysunek przedstawia łożysko kulkowe
Ilustracja przedstawia łożysko kulkowe wzdłużne dwukierunkowe, co jest zgodne z poprawną odpowiedzią na pytanie
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Łożysko wzdłużne (oporowe) rozpoznaje się po budowie przystosowanej do przenoszenia obciążeń osiowych, a nie promieniowych.
Wersja dwukierunkowa ma elementy umożliwiające przenoszenie siły osiowej w obu kierunkach, co odróżnia ją od jednokierunkowej i od łożysk poprzecznych.

Pełne wyjaśnienie:

W zadaniu trzeba rozpoznać typ łożyska kulkowego na podstawie cech konstrukcyjnych widocznych na rysunku. Kluczowe jest rozróżnienie, jaki kierunek obciążenia jest przenoszony oraz czy obciążenie osiowe może działać w jednym, czy w dwóch kierunkach.

Odpowiedź "wzdłużne dwukierunkowe" dotyczy łożyska oporowego, które jest przeznaczone do przenoszenia sił osiowych. W wersji dwukierunkowej konstrukcja pozwala przenosić obciążenie osiowe zarówno "w lewo", jak i "w prawo" (czyli w obu zwrotach osi). Na rysunkach takich łożysk typowo widać układ elementów, który wskazuje na możliwość pracy dla dwóch zwrotów obciążenia osiowego.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • "wzdłużne jednokierunkowe" – również jest łożyskiem oporowym, ale przystosowanym do przenoszenia obciążenia osiowego tylko w jednym zwrocie. Jeśli rysunek pokazuje rozwiązanie dla obu zwrotów, ta opcja odpada.
  • "poprzeczne dwukierunkowe" – określenie "poprzeczne" odnosi się do łożysk przenoszących głównie obciążenia promieniowe (prostopadłe do osi). Nawet jeśli łożysko promieniowe może przenosić pewne siły osiowe, jego budowa na rysunku jest inna niż oporowego wzdłużnego.
  • "poprzeczne jednokierunkowe" – łączy cechę promieniową ("poprzeczne") z ograniczeniem kierunku, które dotyczy głównie przenoszenia osiowego. Jeśli rysunek przedstawia łożysko oporowe, to taka klasyfikacja nie pasuje.

Wskazówka egzaminacyjna: najpierw odpowiedz sobie, czy element ma przenosić osiowo czy promieniowo, a dopiero potem rozstrzygaj jedno- czy dwukierunkowość. Taka kolejność zmniejsza ryzyko pomyłki terminologicznej.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Łożysko wzdłużne (oporowe) jest przeznaczone głównie do przenoszenia obciążeń osiowych, czyli działających wzdłuż osi wału. W przeciwieństwie do łożysk poprzecznych (promieniowych) jego geometria i układ bieżni są dostosowane do "docisku" wzdłuż osi.
Łożysko poprzeczne (promieniowe) przenosi przede wszystkim obciążenia promieniowe, czyli prostopadłe do osi wału. Takie łożyska są typowe dla wałów obracających się pod obciążeniem "na bok", np. od pasów, kół zębatych lub mas wirujących.
Sprawdź, czy konstrukcja pozwala przenosić obciążenie osiowe w jednym zwrocie czy w dwóch. W dwukierunkowym zwykle widać układ elementów/bieżni umożliwiający "docisk" z obu stron. W jednokierunkowym rozwiązanie jest asymetryczne i działa tylko dla jednego zwrotu siły osiowej.
Decyduje o tym kształt bieżni i sposób podparcia elementów tocznych. W łożysku oporowym kierunek reakcji w bieżniach jest ustawiony tak, aby przejmować nacisk wzdłuż osi. Przy obciążeniu promieniowym takie łożysko zwykle pracuje nieprawidłowo lub ma bardzo ograniczoną nośność.
Niektóre łożyska poprzeczne mogą przenosić pewną składową osiową, ale zależy to od typu (np. geometria bieżni, kąt działania). Na egzaminie najczęściej przyjmuje się zasadę: poprzeczne = głównie promieniowe, wzdłużne = głównie osiowe, aby poprawnie dobrać typ do funkcji węzła.
Stosuje się je tam, gdzie siły osiowe mogą działać w obu kierunkach, np. w wybranych węzłach wrzecion, mechanizmach docisku, układach z odwracalnym kierunkiem obciążenia osiowego. Dzięki dwukierunkowości nie trzeba stosować dwóch oddzielnych łożysk jednokierunkowych.
Najczęstsze pomyłki to: mylenie pojęć "wzdłużne/poprzeczne" z "jedno-/dwukierunkowe", zgadywanie po słowie "kulkowe" bez analizy kierunku obciążenia oraz nieuwzględnienie, że dwukierunkowość dotyczy przenoszenia osiowego w dwóch zwrotach, a nie samego faktu obracania się wału.
Najlepiej pracować na zestawach rysunków poglądowych i katalogach: porównuj łożyska promieniowe z oporowymi oraz jednokierunkowe z dwukierunkowymi. Stosuj schemat: kierunek obciążeniajedno/dwa kierunki → dopiero potem nazwa typu. To ogranicza błędy pamięciowe.
Gdy obciążenie osiowe występuje tylko w jednym zwrocie (np. stały docisk z jednej strony) i nie ma potrzeby zabezpieczenia drugiego kierunku. Jednokierunkowe bywa prostsze i tańsze, ale wymaga pewności, że w pracy nie pojawi się istotna siła osiowa w przeciwnym zwrocie.
Warto znać podstawowe części: bieżnie (pierścień wewnętrzny i zewnętrzny lub podkładki oporowe), kulki jako elementy toczne oraz koszyk utrzymujący odstępy między kulkami. Umiejętność nazwania elementów ułatwia rozpoznanie typu z rysunku.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 61% zdających egzamin. średnie

Źródła:

  • SKF, "Rolling bearings catalogue" (działy: podstawy łożyskowania, klasyfikacja łożysk; łożyska oporowe i promieniowe) - https://www.skf.com/group/products/rolling-bearings (dostęp: 2026-02-28)
  • Schaeffler (FAG/INA), "Rolling Bearings" / "Bearing catalogue" (sekcje: thrust ball bearings, radial ball bearings) - https://www.schaeffler.com (katalog/sekcje produktowe; dostęp: 2026-02-28)
  • NSK, "Bearing Basics" / materiały techniczne o typach łożysk (radial vs thrust, single/double direction) - https://www.nsk.com (sekcje wiedzy/produkty; dostęp: 2026-02-28)

Materiały:

  • Katalogi producentów łożysk (część: klasyfikacja i zastosowania łożysk kulkowych oporowych/promieniowych)
  • Podręczniki do podstaw konstrukcji maszyn: rozdziały o łożyskach tocznych
  • Tablice/rysunki poglądowe typów łożysk (oporowe jednokierunkowe i dwukierunkowe, promieniowe)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego