KWALIFIKACJA ROL2 - WRZESIEŃ 2014

PYTANIE NR 7.
Rysunek przedstawia przekładnię kierowniczą
Ilustracja przedstawia schemat przekładni kierowniczej, która jest częścią systemu sterowania pojazdem.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Przekładnia stożkowa zębata jest rozpoznawana po współpracy kół stożkowych, które przenoszą ruch między wałami przecinającymi się (zwykle pod kątem ok. 90°). Maglownica ma listwę zębatą, śrubowo‑kulkowa ma śrubę z obiegiem kulek, a ślimakowo‑rolkowa – ślimak i rolkę.

Pełne wyjaśnienie:

Przekładnia kierownicza ma za zadanie zamienić ruch z kierownicy na ruch układu wykonawczego (drążków, zwrotnic) oraz zapewnić odpowiednie przełożenie i "wzmocnienie" momentu potrzebnego do skrętu kół. W praktyce rozpoznanie typu przekładni opiera się na jej zasadzie działania i budowie.

Przekładnia stożkowa zębata wykorzystuje parę kół zębatych stożkowych. Jej charakterystyczną cechą jest to, że osie wałów zwykle przecinają się, a przekładnia zmienia kierunek przenoszenia ruchu (często o około 90°). Taki układ rozpoznaje się po kształcie kół (stożkowe) i po geometrii ustawienia wałów.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są nieprawidłowe?

  • Zębatkowa (maglownica) – ma koło zębate współpracujące z listwą zębatą (zębatką). Elementem wyróżniającym jest długa listwa z uzębieniem i liniowy ruch listwy.
  • Śrubowo-kulkowa – składa się z śruby i nakrętki, pomiędzy którymi krążą kulki w obiegu. Wyróżnia ją obecność toru/obiegu kulek i charakterystycznej nakrętki, a nie kół stożkowych.
  • Ślimakowo-rolkowa – wykorzystuje ślimak (jak w przekładni ślimakowej) oraz rolkę/element toczny. Cechą rozpoznawczą jest ślimak i współpracujący z nim element rolkowy, a nie para kół stożkowych.

W nauce do egzaminu warto ćwiczyć rozpoznawanie przekładni po 2–3 cechach: rodzaj elementu roboczego (zębatka/śruba/ślimak/koła stożkowe) oraz kierunek ruchu (liniowy vs obrotowy) i układ osi (równoległe, prostopadłe, przecinające się).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Przekładnia kierownicza to zespół mechaniczny, który przenosi ruch z kierownicy na elementy skrętu kół oraz zapewnia przełożenie (zmniejsza siłę potrzebną do skrętu). Dodatkowo zamienia rodzaj ruchu (np. obrotowy na liniowy) i wpływa na precyzję prowadzenia pojazdu.
Szukaj pary kół zębatych stożkowych oraz układu wałów, których osie zwykle przecinają się. Taka przekładnia często zmienia kierunek przenoszenia ruchu o ok. 90°. Brak listwy zębatej i brak śruby z obiegiem kulek odróżnia ją od innych typów.
Maglownica (przekładnia zębatkowa) ma zębatkę, czyli listwę z uzębieniem, po której przesuwa się koło zębate. Najłatwiej ją rozpoznać po długim, prostym elemencie z zębami i po tym, że wyjście przekładni to ruch liniowy listwy.
W przekładni śrubowo-kulkowej tarcie ślizgowe jest w dużej mierze zastąpione tarciem tocznym dzięki kulkom krążącym między śrubą a nakrętką. To zmniejsza straty energii, poprawia płynność działania i ogranicza zużycie, ale wymaga dobrej szczelności i smarowania.
W tym rozwiązaniu element ślimakowy współpracuje z rolką (lub podobnym elementem tocznym), przenosząc ruch i zwiększając moment na wyjściu. Charakterystyczne jest to, że ślimak "napędza" rolkę, co umożliwia duże przełożenie, ale wymaga właściwego smarowania i regulacji luzu.
Typowe problemy to: nadmierny luz w przekładni, wycieki oleju/smaru, zużycie zębów lub elementów tocznych, uszkodzenia uszczelnień oraz błędna regulacja. Objawami są m.in. "pływanie" toru jazdy, opóźniona reakcja na ruch kierownicy i stuki.
Tak. Różne konstrukcje dają inny kompromis między przełożeniem, oporami skrętu, możliwością kasowania luzu i trwałością. Na precyzję wpływa m.in. podatność na zużycie, sposób regulacji oraz to, czy ruch wyjściowy jest liniowy (często w maglownicy) czy realizowany dźwigniami.
Najczęściej myli się: stożkową zębatą z ogólną "zębatą" bez zwrócenia uwagi na kształt kół i osie wałów, oraz maglownicę z innymi przekładniami, bo jest popularna. Pomyłki powoduje też nieuwzględnienie, czy widać śrubę z nakrętką i elementy obiegu kulek.
Wskazówkami są: widoczna śruba z nakrętką oraz elementy sugerujące obieg kulek (kanały, powroty). Zwykle nie ma listwy zębatej ani pary kół stożkowych. Na schematach często akcentuje się gładką śrubę i element nakrętki jako główne części robocze.
Ucz się rozpoznawania po cechach konstrukcyjnych: zębatka (maglownica), śruba i kulki (śrubowo‑kulkowa), ślimak i rolka (ślimakowo‑rolkowa), koła stożkowe (stożkowa zębata). Warto przejrzeć kilka rysunków i dopasować nazwę do zasady działania.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 45% zdających egzamin. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Przekładnia stożkowa zębata jest rozpoznawana po współpracy kół stożkowych, które przenoszą ruch między wałami przecinającymi się (zwykle pod kątem ok. 90°)."

Źródła:

  • Wikipedia: "Przekładnia kierownicza" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Przek%C5%82adnia_kierownicza (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia: "Przekładnia zębata stożkowa" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Przek%C5%82adnia_sto%C5%BCkowa (dostęp: 2026-02-18)
  • Wikipedia: "Maglownica" – https://pl.wikipedia.org/wiki/Maglownica (dostęp: 2026-02-18)

Materiały:

  • Podręczniki z podstaw budowy pojazdów i maszyn rolniczych (dział: układ kierowniczy)
  • Instrukcje obsługi i napraw ciągników/maszyn (sekcja: układ kierowniczy, przekładnia)
  • Katalogi części i schematy zespołów układu kierowniczego

Aktualizacja pytania: 03.04.2026



Aktualizacja pytania: 03.04.2026
📡 Brak połączenia internetowego