KWALIFIKACJA BPO1 - STYCZEŃ 2009

PYTANIE NR 33.
Schemat zamieszczony poniżej przedstawia łożysko
Ilustracja przedstawia schemat techniczny łożyska ślizgowego dzielonego, które jest elementem maszynowym.
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Łożysko ślizgowe dzielone rozpoznaje się po tym, że współpraca wału zachodzi przez powierzchnie ślizgowe (panewki), a nie przez kulki czy wałeczki. Określenie dzielone oznacza konstrukcję z dwóch części (np. górna i dolna panewka), co ułatwia montaż i demontaż bez zdejmowania wału.

Pełne wyjaśnienie:

W schematach elementów maszyn kluczowe jest rozróżnienie, czy obciążenie przenoszone jest przez elementy toczne (kulki, wałeczki), czy przez powierzchnie ślizgowe (panewki/tuleje). Odpowiedź "ślizgowe dzielone" pasuje do konstrukcji, w której nie widać elementów tocznych, a łożysko jest pokazane jako panewka współpracująca z czopem wału.

Drugi człon nazwy – dzielone – oznacza, że panewka jest wykonana z dwóch połówek (np. górnej i dolnej), które obejmują wał. Takie rozwiązanie jest typowe tam, gdzie demontaż wału byłby trudny lub czasochłonny; rozpołowienie oprawy i panewek umożliwia serwis.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne:

  • "toczne wałeczkowe" – łożysko wałeczkowe na rysunku/schemacie sugerowałoby obecność wałeczków i bieżni. Brak takich elementów wskazuje, że to nie jest łożysko toczne.
  • "toczne kulkowe" – analogicznie, łożysko kulkowe rozpoznaje się po kulkach oraz bieżniach. Jeśli schemat przedstawia gładkie powierzchnie kontaktu, to wybór łożyska kulkowego wynika zwykle z automatycznego skojarzenia, a nie z analizy cech.
  • "ślizgowe niedzielone" – to poprawna kategoria (ślizgowe), ale z inną cechą konstrukcyjną. Niedzielone jest jednoczęściowe (np. tuleja), a w wersji dzielonej element jest podzielony, co na schemacie zwykle widać jako podział na dwie połówki/oprawę dzieloną.

W praktyce BHP rozpoznawanie typu łożyska pomaga ocenić zagrożenia związane z tarciem, przegrzewaniem i możliwym zatarciem oraz właściwie zaplanować działania profilaktyczne (kontrole smarowania, temperatury, osłony elementów wirujących).

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Łożysko ślizgowe to łożysko, w którym wał (czop) porusza się po powierzchni panewki lub tulei, a obciążenie przenoszone jest przez tarcie ślizgowe i film smarny. Nie ma w nim kulek ani wałeczków, jak w łożyskach tocznych.
Na schemacie łożyska tocznego zwykle widać elementy toczne (kulki/wałeczki) oraz bieżnie. W łożysku ślizgowym widoczne są gładkie powierzchnie współpracujące (panewka/tuleja) bez elementów tocznych. To podstawowe kryterium rozpoznania.
"Dzielone" oznacza, że panewka lub oprawa łożyska składa się z dwóch części (np. górnej i dolnej połówki). Ułatwia to montaż i demontaż, bo można rozłożyć łożysko bez konieczności zdejmowania wału z maszyny.
Oba są łożyskami tocznymi i na rysunkach mają podobny "układ" bieżni, więc uczniowie kierują się skojarzeniem zamiast sprawdzać, czy elementy toczne mają kształt kulek czy wałeczków. Dodatkowo działa automatyzm: "łożysko = kulki".
Łożyska ślizgowe stosuje się m.in. przy dużych obciążeniach, węzłach o prostej konstrukcji lub tam, gdzie ważna jest odporność na udary i możliwość pracy przy odpowiednim smarowaniu. Często spotyka się je w oprawach dzielonych wałów.
Uszkodzenie może prowadzić do wzrostu tarcia, przegrzania i zatarcia, a w konsekwencji do gwałtownego zatrzymania lub uszkodzenia elementów wirujących. To zwiększa ryzyko odprysków, pożaru od przegrzania oraz awarii osłon. Ważne są kontrole smarowania i temperatury.
Nie zawsze. "Dzielone" opisuje konstrukcję (możliwość rozpołowienia oprawy/panewki), a nie zasadę działania. W praktyce często spotyka się dzielone rozwiązania w łożyskach ślizgowych, ale sam przymiotnik nie przesądza o tym, czy łożysko jest ślizgowe czy toczne.
Typowe objawy to wzrost temperatury, hałas lub zmiana charakteru dźwięku, drgania, spadek jakości smarowania (np. wycieki, zanieczyszczenia) oraz zwiększony luz. W utrzymaniu ruchu monitoruje się te symptomy, by zapobiegać zatarciu i awariom.
Najlepiej przećwiczyć porównywanie cech na rysunkach: obecność kulek/wałeczków (toczne) vs panewka/tuleja (ślizgowe) oraz cecha dzielone/niedzielone. Pomaga też nauczyć się słownictwa: bieżnia, panewka, oprawa, czop wału.
Najczęstsze błędy to nieuwzględnienie drugiego członu nazwy (dzielone/niedzielone), automatyczne wybieranie "kulkowe", bo jest najbardziej znane, oraz brak analizy rysunku pod kątem elementów tocznych. Warto najpierw ustalić: ślizgowe czy toczne, dopiero potem typ.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 68% zdających egzamin. średnie

Specjaliści zwracają uwagę: "Łożysko ślizgowe dzielone rozpoznaje się po tym, że współpraca wału zachodzi przez powierzchnie ślizgowe (panewki), a nie przez kulki czy wałeczki."

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%81o%C5%BCysko_%C5%9Blizgowe - dostęp 2026-03-01
  • https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%81o%C5%BCysko_toczne - dostęp 2026-03-01

Materiały:

  • Materiały dydaktyczne z podstaw budowy maszyn: łożyska ślizgowe i toczne
  • Karty katalogowe/poradniki utrzymania ruchu dotyczące smarowania i doboru łożysk
  • Ćwiczenia z czytania rysunku technicznego i rozpoznawania elementów maszyn

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego