KWALIFIKACJA ELE2 - CZERWIEC 2010

PYTANIE NR 34.
Silnik indukcyjny pracuje w warunkach znamionowych. Jeżeli w sieci zasilającej nastąpi 15-procentowy spadek wartości napięcia, to temperatura silnika
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Spadek napięcia zasilania w silniku indukcyjnym zwykle powoduje wzrost poślizgu i prądu, aby wytworzyć wymagany moment obciążenia. Większy prąd zwiększa straty miedziane w uzwojeniach (I2R), co podnosi wydzielanie ciepła i temperaturę. Straty w rdzeniu częściej maleją wraz z obniżeniem strumienia.

Pełne wyjaśnienie:

W silniku indukcyjnym (asynchronicznym) temperatura pracy wynika głównie z bilansu cieplnego: ile mocy traconej zamienia się w ciepło w uzwojeniach i w rdzeniu oraz jak skutecznie to ciepło jest odprowadzane.

Gdy silnik pracuje w warunkach znamionowych, a następnie napięcie zasilania spada (np. o 15%), zmieniają się jego parametry elektromagnetyczne. Dla wielu typowych obciążeń w praktyce (szczególnie takich, które wymagają w przybliżeniu stałego momentu w danym zakresie prędkości), silnik musi "nadrobić" spadek zdolności wytwarzania momentu. Skutkiem jest wzrost poślizgu, a często także wzrost prądu stojana.

Wzrost prądu ma bezpośrednie konsekwencje cieplne: straty miedziane w uzwojeniach (zarówno stojana, jak i wirnika) rosną w przybliżeniu proporcjonalnie do kwadratu prądu (I2R). Nawet umiarkowany wzrost prądu może więc znacząco zwiększyć wydzielanie ciepła, co podnosi temperaturę uzwojeń i całego silnika. Dlatego odpowiedź "zwiększy się wskutek zwiększenia strat w uzwojeniach" jest zasadna jako typowy skutek spadku napięcia przy utrzymywaniu obciążenia.

Pozostałe odpowiedzi nie pasują do typowego obrazu zjawisk:

  • "zwiększy się wskutek zwiększenia strat w rdzeniu" – straty w rdzeniu (histereza i prądy wirowe) zwykle zależą od strumienia i częstotliwości. Przy stałej częstotliwości obniżenie napięcia zwykle obniża strumień w obwodzie magnetycznym, więc te straty częściej maleją, a nie rosną.
  • "zmniejszy się wskutek zmniejszenia prędkości obrotowej" – spadek prędkości może wystąpić (większy poślizg), ale sama niższa prędkość nie przesądza o mniejszych stratach cieplnych. Jeśli prąd rośnie, straty miedziane mogą dominować i temperatura rośnie mimo wolniejszych obrotów.
  • "zmniejszy się wskutek zmniejszenia współczynnika mocy" – gorszy współczynnik mocy opisuje relację mocy czynnej do pozornej, ale nie jest bezpośrednią przyczyną spadku temperatury. O nagrzewaniu decydują straty, a te przy wzroście prądu zazwyczaj rosną.

Wskazówka egzaminacyjna: w pytaniach o wpływ spadku napięcia na nagrzewanie kluczowe jest rozróżnienie, które straty rosną z prądem (uzwojenia), a które zależą głównie od strumienia w rdzeniu (żelazo). To zwykle prowadzi do poprawnego wniosku o wzroście temperatury na skutek większych strat I2R.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
To straty mocy wydzielane w postaci ciepła w przewodach uzwojeń (stojana i wirnika), wynikające z ich rezystancji. W przybliżeniu rosną jak I²R, więc gdy prąd wzrasta, nagrzewanie uzwojeń szybko narasta.
Przy niższym napięciu silnik ma mniejszą "zdolność" wytwarzania momentu przy tym samym poślizgu. Aby utrzymać wymagany moment obciążenia, zwykle rośnie poślizg, a wraz z nim prąd pobierany z sieci, co podnosi straty miedziane.
Straty w rdzeniu (żelazie) obejmują głównie straty z histerezy i prądów wirowych w blachach stojana. Zależą od częstotliwości i poziomu indukcji magnetycznej, a więc pośrednio od strumienia w obwodzie magnetycznym.
W typowej sytuacji, przy stałej częstotliwości zasilania, obniżenie napięcia zmniejsza strumień i indukcję w rdzeniu, więc straty w rdzeniu częściej maleją. To nie one zwykle odpowiadają za przegrzewanie przy zaniżonym napięciu.
Moment elektromagnetyczny silnika jest silnie związany z napięciem i poślizgiem. Przy spadku napięcia, dla tego samego poślizgu moment zwykle spada, więc silnik może "zwolnić" (poślizg rośnie), aby ponownie osiągnąć moment równoważący obciążenie.
Najbardziej ryzykowne są przypadki, gdy obciążenie wymaga prawie stałego momentu (np. przenośniki, podajniki) i silnik musi zwiększyć prąd, by "utrzymać" napęd. Wtedy rosną straty I²R i temperatura, co może uruchomić zabezpieczenia termiczne.
Nie. Temperatura zależy od strat i chłodzenia. Spadek prędkości może pogorszyć chłodzenie (słabszy nawiew wentylatora), a jednocześnie prąd może wzrosnąć. W efekcie silnik może nagrzewać się bardziej mimo wolniejszych obrotów.
Współczynnik mocy opisuje, jaka część mocy pozornej jest mocą czynną. Sam spadek współczynnika mocy nie jest "źródłem ciepła", ale często idzie w parze ze wzrostem prądu. A to wzrost prądu zwiększa straty miedziane i grzanie.
Typowe objawy to: większy prąd w pracy pod obciążeniem, spadek prędkości, gorsza zdolność rozruchu, wzrost temperatury uzwojeń oraz częstsze zadziałania zabezpieczeń przeciążeniowych/termicznych. Skala zależy od rodzaju obciążenia i napędu.
Opanuj zależność strat: uzwojenia = I²R, rdzeń = strumień i częstotliwość. Ćwicz wnioskowanie: spadek napięcia → spadek momentu → wzrost poślizgu/prądu (dla obciążenia) → większe straty miedziane → wyższa temperatura.
info

Statystycznie 39% uczniów zna prawidłową odpowiedź. bardzo trudne

W praktyce zawodowej kluczowe jest to, że spadek napięcia zasilania w silniku indukcyjnym zwykle powoduje wzrost poślizgu i prądu, aby wytworzyć wymagany moment obciążenia.

Źródła:

  • https://pl.wikipedia.org/wiki/Silnik_asynchroniczny - dostęp: 2026-03-02
  • https://en.wikipedia.org/wiki/Induction_motor - dostęp: 2026-03-02

Materiały:

  • Podręczniki i skrypty z maszyn elektrycznych (rozdziały: silnik indukcyjny, charakterystyki, straty i nagrzewanie)
  • Materiały producentów silników: poradniki dot. dopuszczalnych odchyleń napięcia i skutków termicznych
  • Notatki z elektrotechniki: bilans mocy w maszynach, straty miedziane i żelazne

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego