KWALIFIKACJA MEC8 - CZERWIEC 2016

PYTANIE NR 13.
Średnica wałka ma wymiar ϕ60f7 (es= -0,03 mm, ei = -0,06 mm). Do zmierzenia poprawności wykonania tej średnicy należy zastosować
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Średnica ⌀60 dotyczy wymiaru zewnętrznego wałka, a podane odchyłki (es, ei) wskazują na tolerancję rzędu setnych milimetra.
Do takiej kontroli właściwy jest mikrometr zewnętrzny, przeznaczony do precyzyjnych pomiarów zewnętrznych. Mikrometr wewnętrzny służy do otworów, a suwmiarka ma zwykle zbyt małą pewność dla takiej tolerancji.

Pełne wyjaśnienie:

Wymiar ⌀60 f7 opisuje średnicę zewnętrzną wałka. Dodatkowo podano odchyłki graniczne es i ei, co oznacza, że wyrób ma się zmieścić w bardzo wąskim przedziale wymiarowym (rzędu setnych milimetra). Taki zakres tolerancji wymaga przyrządu przeznaczonego do precyzyjnych pomiarów zewnętrznych.

Dlaczego poprawny jest mikrometr zewnętrzny?
Mikrometr zewnętrzny służy do pomiaru wymiarów zewnętrznych (np. średnic wałków) i zapewnia odpowiednią rozdzielczość oraz stabilny sposób przykładania siły pomiaru (grzechotka/sprzęgło), co jest kluczowe przy kontroli w ciasnej tolerancji.

Dlaczego pozostałe odpowiedzi są niepoprawne?

  • Mikrometr wewnętrzny – jest przeznaczony do pomiaru średnic wewnętrznych (otworów), a nie wałków. Użycie go do wałka jest błędem doboru typu przyrządu.
  • Suwmiarka z noniuszem 0,1 mm – rozdzielczość 0,1 mm jest zdecydowanie zbyt mała w porównaniu z tolerancją rzędu 0,03 mm. Taki pomiar nie pozwoli wiarygodnie ocenić zgodności wykonania.
  • Suwmiarka z noniuszem 0,02 mm – mimo lepszej rozdzielczości niż 0,1 mm, suwmiarka w praktyce ma ograniczenia (sposób chwytu, ustawienie szczęk, siła docisku, podatność na błąd kosinusowy). Przy wymaganiu kontroli w setnych milimetra bezpieczniejszym i typowym wyborem jest mikrometr zewnętrzny.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy pytanie dotyczy wałka (wymiar zewnętrzny) i tolerancji w setnych milimetra, najczęściej wybiera się mikrometr zewnętrzny. Suwmiarka jest narzędziem bardziej uniwersalnym, ale zwykle do kontroli "zgrubniejszej".

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Najpierw ustal, czy mierzysz wymiar zewnętrzny (wałek) czy wewnętrzny (otwór). Przy tolerancjach rzędu setnych milimetra zwykle wybiera się mikrometr zewnętrzny, bo daje stabilniejszy i dokładniejszy pomiar niż suwmiarka.
es i ei to odchyłki graniczne wymiaru: górna i dolna. Wyznaczają one dopuszczalny przedział, w którym musi się zmieścić rzeczywisty wymiar wykonanej średnicy. Dzięki temu wiesz, jak "ciasna" jest tolerancja i jaki przyrząd jest potrzebny.
Suwmiarka o rozdzielczości 0,1 mm ma zbyt "grube" wskazanie w porównaniu z tolerancją rzędu setnych milimetra. Nawet przy poprawnym odczycie nie uzyskasz wiarygodnej oceny, czy wałek mieści się w wymaganym przedziale tolerancji.
W wielu zadaniach szkolnych przy ciasnych tolerancjach oczekuje się mikrometru, bo jest konstrukcyjnie przystosowany do precyzyjnego pomiaru zewnętrznego i ma lepszą powtarzalność. Suwmiarka 0,02 mm bywa dokładniejsza niż 0,1 mm, ale nadal jest bardziej podatna na błędy ustawienia i docisku.
Mikrometr zewnętrzny mierzy średnice i grubości zewnętrzne (np. wałki). Mikrometr wewnętrzny służy do średnic otworów. Różnią się końcówkami pomiarowymi i sposobem przykładania do mierzonej powierzchni, więc nie są zamienne.
Typowe błędy to: zbyt duża siła docisku (brak użycia grzechotki), pomiar na zabrudzonej powierzchni, ustawienie mikrometru pod kątem (błąd kosinusowy) oraz pomiar w jednym miejscu zamiast w kilku przekrojach. Każdy z nich może "przesunąć" wynik o setne mm.
Gdy trzeba ocenić nie tylko sam wymiar, ale i równomierność wykonania: możliwą stożkowatość, owalność lub lokalne wytarcia. W praktyce kontroluje się średnicę w co najmniej dwóch przekrojach i w dwóch prostopadłych kierunkach, aby wykryć odchyłki kształtu.
Tolerancja to dopuszczalny zakres, w którym może się zmienić rzeczywisty wymiar po obróbce, aby element nadal spełniał funkcję (np. pasował do łożyska lub tulei). Im mniejsza tolerancja, tym większe wymagania dla obróbki i przyrządu pomiarowego.
Sprawdź czystość powierzchni pomiarowych, domknij mikrometr na wzorcu lub "na zero" (zależnie od typu) i upewnij się, że wskazanie jest prawidłowe. W trakcie pomiaru stosuj grzechotkę/sprzęgło, aby zachować powtarzalną siłę docisku.
Ćwicz rozpoznawanie, czy mierzysz wymiar zewnętrzny, wewnętrzny czy głębokość, oraz dobieraj narzędzie do wymaganej dokładności. Zapamiętaj typowe skojarzenia: wałek → mikrometr zewnętrzny; otwór → średnicówka/mikrometr wewnętrzny. Zwracaj uwagę na tolerancje w setnych mm.
info

To pytanie poprawnie rozwiązuje 53% zdających egzamin. trudne

Specjaliści zwracają uwagę: "Mikrometr wewnętrzny służy do otworów, a suwmiarka ma zwykle zbyt małą pewność dla takiej tolerancji."

Źródła:

  • PN-EN ISO 3611:2011, "Mikrometry zewnętrzne — Wymagania techniczne i metrologiczne"
  • PN-EN ISO 13385-1:2019, "Suwmiarki — Część 1: Suwmiarki z noniuszem i wskazaniem analogowym — Wymagania metrologiczne"
  • ISO 286-1:2010, "Geometrical product specifications (GPS) — ISO code system for tolerances on linear sizes — Part 1: Basis of tolerances, deviations and fits"

Materiały:

  • Podstawy metrologii warsztatowej: budowa i zastosowanie mikrometrów oraz suwmiarek (podręczniki szkolne dla mechaników)
  • Instrukcje producentów przyrządów pomiarowych (mikrometry i suwmiarki) – zakresy, rozdzielczości, zasady pomiaru
  • Materiały o tolerancjach i pasowaniach (wprowadzenie do ISO 286 i interpretacji es/ei)

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego