KWALIFIKACJA DRM4 - CZERWIEC 2016

PYTANIE NR 18.
Średnicę otworu freza z dokładnością do jednej dziesiątej milimetra można zmierzyć
A.
B.
C.
D.
Wyjaśnienie poprawnej odpowiedzi:
Suwmiarka z noniuszem umożliwia bezpośredni odczyt wymiaru z podziałki głównej i noniusza, co pozwala mierzyć średnicę wewnętrzną otworu z krokiem odczytu rzędu 0,1 mm. Macki głównie przenoszą wymiar bez skali, a grubościomierz zegarowy służy do pomiaru przemieszczeń/różnic, nie średnicy otworu.

Pełne wyjaśnienie:

W pomiarach warsztatowych średnicę otworu (czyli średnicę wewnętrzną) mierzy się przyrządem, który ma elementy przeznaczone do pomiaru wewnętrznego oraz umożliwia bezpośredni odczyt wyniku. Taką funkcję spełnia suwmiarka z noniuszem: posiada szczęki do pomiaru wewnętrznego, a noniusz pozwala odczytać ułamkową część działki podziałki głównej, co w praktyce daje odczyt z dokładnością rzędu dziesiątych części milimetra.

Dlaczego pozostałe przyrządy nie pasują?

  • "mackami zewnętrznymi" mierzy się wymiary zewnętrzne (np. średnicę wałka), ale typowe macki nie mają własnej skali do precyzyjnego odczytu. Najczęściej służą do przeniesienia wymiaru na inny przyrząd (np. liniał) lub do porównania.
  • "mackami wewnętrznymi" można "złapać" wymiar wewnętrzny, ale sytuacja jest podobna: macki zwykle nie zapewniają bezpośredniego odczytu z dokładnością 0,1 mm. To narzędzie pomocnicze, dobre do orientacyjnego sprawdzenia i przenoszenia wymiaru, ale nie do precyzyjnego odczytu bez dodatkowego przyrządu.
  • "grubościomierzem zegarowym" (czujnikiem zegarowym) mierzy się głównie odchyłki, przemieszczenia i różnice względem punktu odniesienia, np. bicie, równoległość, różnicę grubości. Sam w sobie nie jest typowym narzędziem do bezpośredniego pomiaru średnicy otworu w sposób opisany w pytaniu.

Wskazówka egzaminacyjna: gdy w treści pojawia się "średnica otworu", najpierw sprawdź, czy narzędzie ma elementy do pomiaru wewnętrznego i czy wynik można odczytać bezpośrednio ze skali (podziałka, noniusz, wyświetlacz). To zwykle pozwala szybko odrzucić przyrządy "do przenoszenia wymiaru" oraz czujniki porównawcze.

Dodatkowe pytania

Dodatkowe pytania (FAQ):
Suwmiarka z noniuszem to przyrząd pomiarowy z podziałką główną i dodatkową (noniuszem), który umożliwia dokładniejszy odczyt niż sama linijka. W warsztacie służy m.in. do pomiaru średnic zewnętrznych, średnic wewnętrznych (otworów), głębokości oraz długości elementów.
Użyj małych szczęk do pomiaru wewnętrznego. Wprowadź je do otworu, rozchyl do kontaktu z ściankami i ustaw możliwie prostopadle do osi otworu. Docisk powinien być lekki (bez "rozpychania"). Następnie odczytaj wynik z podziałki i noniusza.
Macki wewnętrzne zwykle nie mają skali umożliwiającej bezpośredni odczyt. Ich rola polega na "zabraniu" wymiaru z otworu i przeniesieniu go na inny przyrząd (np. suwmiarkę lub liniał). Dokładność zależy wtedy od techniki i drugiego pomiaru, a nie od samych macków.
Czujnik zegarowy służy głównie do pomiarów porównawczych: przemieszczeń, bicia, nierówności, odchyłek od płaszczyzny lub równoległości. Pokazuje różnicę względem punktu odniesienia. Nie jest standardowym narzędziem do bezpośredniego pomiaru średnicy otworu tak jak suwmiarka.
Najpierw odczytaj pełne milimetry z podziałki głównej (do zera noniusza). Potem znajdź kreskę noniusza, która dokładnie pokrywa się z kreską skali głównej. Wartość tej kreski dodaj do wyniku. To pozwala odczytać ułamkową część milimetra.
Tak. Suwmiarka cyfrowa działa podobnie jak noniuszowa, ale wynik odczytuje się z wyświetlacza. Nadal trzeba poprawnie użyć szczęk wewnętrznych i zachować właściwe ustawienie w otworze. Typowe błędy techniki (przekoszenie, zbyt duży docisk) wciąż mogą zaniżyć lub zawyżyć wynik.
Najczęstsze błędy to: przekoszenie szczęk (pomiar po cięciwie zamiast średnicy), zbyt duży docisk rozpychający szczęki, pomiar w miejscu zadzioru po obróbce oraz brak sprawdzenia "zera" suwmiarki. Warto wykonać kilka pomiarów w różnych kierunkach otworu.
Gdy wymagana jest większa precyzja lub kontrola pasowania, stosuje się narzędzia przeznaczone stricte do otworów (np. sprawdziany lub średnicówki). Suwmiarka jest bardzo uniwersalna, ale w dokładnych pomiarach otworów ograniczeniem bywa technika ustawienia szczęk i dostęp do wnętrza.
Najpierw ustal, czy mierzysz element "na zewnątrz" (wałek, kołek) czy "w środku" (otwór). Do zewnętrznych używa się szczęk zewnętrznych, do wewnętrznych – szczęk wewnętrznych. Jeśli potrzebujesz bezpośredniego odczytu, wybieraj przyrządy ze skalą (suwmiarka, mikrometr).
Taki zapis ma sprawdzić, czy potrafisz powiązać wymaganą precyzję z rodzajem przyrządu i sposobem odczytu. Suwmiarka noniuszowa umożliwia odczyt w dziesiątych częściach milimetra dzięki noniuszowi. Narzędzia bez skali (macki) nie spełniają tego warunku bez dodatkowego pomiaru.
info

Statystycznie 68% uczniów zna prawidłową odpowiedź. średnie

Źródła:

  • Wikipedia (PL): "Suwmiarka" – opis przyrządu i noniusza, https://pl.wikipedia.org/wiki/Suwmiarka (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (PL): "Noniusz" – zasada odczytu i zastosowanie, https://pl.wikipedia.org/wiki/Noniusz (dostęp: 2026-02-27)
  • Wikipedia (PL): "Czujnik zegarowy" – przeznaczenie do pomiarów przemieszczeń/odchyłek, https://pl.wikipedia.org/wiki/Czujnik_zegarowy (dostęp: 2026-02-27)

Materiały:

  • Instrukcje użytkowania suwmiarki noniuszowej (odczyt noniusza, zerowanie, technika pomiaru)
  • Podstawy metrologii warsztatowej (rozdzielczość, błąd odczytu, zasady docisku szczęk)
  • Materiały dydaktyczne z pracowni stolarskiej dotyczące kontroli wymiarów po obróbce

Aktualizacja pytania: 31.03.2026



Aktualizacja pytania: 31.03.2026
📡 Brak połączenia internetowego